Fil Otu (Napier Otu)
Nedir?
Fil otu (Pennisetum purpureum), tropikal Afrika kökenli, çok yıllık ve boylu bir yem bitkisidir; napier otu da denir. Tohumla değil, gövde çeliğiyle çoğaltılır. Maralfalfa (asıl adı Pakchong-1), Odot ve Red Napier bu bitkinin çeşitleridir. Süs bitkisi Miscanthus (Çin kamışı) ise başka bir bitkidir.
Fil Otu, Napier Otu, Dev Yem Otu: Aynı Bitki
Fil otu, buğdaygiller ailesinden, sıcak iklimi seven (C4) çok yıllık bir yem bitkisidir. Bilimsel adı Pennisetum purpureum'dur; güncel botanik kayıtlarda Cenchrus purpureus adıyla geçer; Pennisetum purpureum bu adın eski karşılığıdır. Kaynak: ABD Tarım Bakanlığı GRIN Taxonomy ve IPNI (Kew) kayıtları. İngilizcede napier grass ya da elephant grass denir. Türkçede "napier otu", "fil otu" ve satışta "dev yem otu" adları aynı türü anlatır.
Bitki boylu ve sulu gövdelidir. Kökten çok sayıda sürgün verir. Biçildikçe yeniden sürer, bu yüzden yılda birkaç kez hasat alınır. Taze olarak hayvana verilir, silaj yapılır. Tek bir bitki değil, bir türdür: altında farklı boyda, farklı renkte ve farklı verimde çeşitler vardır. Türkiye'de en çok bilinenler Maralfalfa, Odot ve Red Napier'dır.
Fil Otu ile Miscanthus (Çin Kamışı) Karıştırılmasın
Fil otu arayan çiftçinin karşısına sık sık başka bir bitki çıkar: Miscanthus. Bahçelerde süs bitkisi olarak dikilen Çin kamışı (Miscanthus sinensis) bu cinstendir. Daha önemlisi, biyoenerji bitkisi Miscanthus × giganteus Türkçe akademik yayınlarda da "filotu" adıyla anılır. Ege Üniversitesi'nin Bornova'daki çalışması bu bitkiyi "Filotu (Miscanthus x giganteus)" başlığıyla inceler.
Karışıklık burada bitmiyor. 2023'te yayımlanan bir çalışma, Kahramanmaraş'ta yetiştirilen Miscanthus örneklerini "maralfa otu" adıyla incelemiş; bu bitkinin Türkiye'de "maralfalfa, maralfa otu, fil otu" gibi adlarla bilindiğini yazmıştır. Aynı çalışmada örnekler nispi yem değerine göre 5. kalite ot çıkmış, tek başına kaba yem olarak yetersiz bulunmuştur. Bu sonuç Miscanthus içindir; Pakchong-1 için değildir. Tersi de geçerli: Maralfalfa'nın rakamları Miscanthus'a taşınmamalı. Bir yazıda "maralfa" ya da "fil otu" gördüğünüzde önce bilimsel adına bakın.
| Özellik | Fil otu (P. purpureum) | Miscanthus × giganteus | Çin kamışı (M. sinensis) |
|---|---|---|---|
| Kökeni | Tropikal Afrika; Pakchong-1 Tayland'da geliştirildi | Japonya kökenli doğal melez | Doğu Asya |
| Asıl kullanım | Yeşil ot ve silaj (yem) | Biyoenerji, altlık, yapı malzemesi | Süs bitkisi, peyzaj |
| Çoğaltma | Gövde çeliği | Rizom, kardeş, sap; kısırdır, tohum vermez | Tohum, ilkbaharda kök bölme |
| Ham protein | Maralfalfa taze otta %14–18 | %5,6 (Bornova, 2 yıl ortalaması) | Yem bitkisi olarak yetiştirilmez |
Kaynak: Geren, Kavut, Avcıoğlu (2011), "Akdeniz İklim Koşullarında Filotu (Miscanthus x giganteus)'nun Verim ve Verim Özellikleri ile Silolanabilirliği Üzerinde Bir Ön Araştırma", Ege Üniv. Ziraat Fak. Derg. 48(3); Bilal ve ark. (2023), Iğdır Üniv. Fen Bilimleri Enst. Derg. 13(3), DOI 10.21597/jist.1229146. Çin kamışı sütunu: RHS (Royal Horticultural Society) bitki kaydı, Miscanthus sinensis (doğal yayılış Doğu Asya; tohumla ya da ilkbaharda kök bölerek çoğaltılır). Fil otunun kökeni: ABD Tarım Bakanlığı GRIN Taxonomy (Cenchrus purpureus, tropikal Afrika). Fil otu sütunundaki diğer bilgiler sitemizdeki ürün bilgileridir.
Pakchong-1, Maralfalfa, Odot, Red Napier: Hangisi Ne?
Pakchong-1, Tayland Hayvancılık Geliştirme Dairesi'nde (DLD) Dr. Krailas Kiyothong tarafından geliştirilmiş bir fil otu çeşididir. Fil otu ile inci darısının (Pennisetum glaucum) melezlenmesinden elde edilmiştir. Türkiye'de Maralfalfa adıyla satılan bitki budur; "süper napier" de denir. Yani Pakchong-1 ile Maralfalfa iki ayrı bitki değil, aynı çeşidin iki adıdır. Kaynak: Filipinler Karabao Merkezi (PCC), "Super Napier seen to boost local dairy production".
Odot fil otunun kısa boylu çeşididir; boyu en fazla yaklaşık 1,5 m olur. Daha erken ve daha sık biçilir. Red Napier kırmızı fil otudur; gövdesi ve yaprağı kırmızımsı renk alır. Rakamlar aşağıda; hepsi sitemizdeki yem bitkisi verim tablosu ile aynıdır.
| Çeşit | Boy | Hasat aralığı | Biçim yüksekliği | Ham protein | Verim (dönüm) |
|---|---|---|---|---|---|
| Maralfalfa (= Pakchong-1) | İlk hasatta 3–3,5 m | İlk ~100 gün, sonra 80–90 günde bir (yılda 2–4) | 10–15 cm | Taze %14–18; silaj %10–16 | Hasat başına 30–40 t; yıllık 70–100 t |
| Odot | Kısa boylu; en fazla ~1,5 m | İlk ~60 gün, sonra 30–40 günde bir (yılda 4–6) | 5–7 cm | %12–16 | Hasat başına 12–16 t; yıllık 60–75 t |
| Red Napier | 6 m'ye kadar uzayabilir; 2,5–3 m boyda hasat edilmesi önerilir | İlk ~100 gün, sonra 80–90 günde bir (yılda 2–4) | 10–15 cm | %16–20 | Hasat başına 25–30 t; yıllık 50–60 t |
| Mısır silajı (kıyas için) | — | Yılda 1, her yıl ekim | — | %7–8 | 5–8 t |
Verimler yaş ağırlıktır; bölge, sulama, toprak ve bakıma göre değişir. Tablodaki rakam 2. yıldan itibaren tam verimdir; ilk yıl kök yerleşirken verim bunun altında kalır. Boy bilgileri Tire'deki tarlamızdaki gözlemimizdir.
Red Napier mi, Pakchong-1 mi? Kısa cevap: hacim istiyorsanız Maralfalfa (Pakchong-1), protein oranı istiyorsanız Red Napier. Sık biçip taze vermek, küçükbaşa ince saplı ot sunmak istiyorsanız Odot. Üçü aynı arazide yan yana parsellerde de yetişir. Ayrıntı için Odot mu Maralfalfa mı? sayfasına bakın.
Maralfalfa, Odot ve Red Napier'in hepsi kışın uykuya yatar, hepsi su ister; aralarındaki fark hacim, protein ve biçim sıklığında. İlinizi, ilçenizi ve hayvanlarınızı yazın; bölgenize uygun çeşidi ve uygun değilse bunu açıkça söyleyelim.
Fil Otu Tohumu Var mı? Tohum Değil, Çelik
"Fil otu tohumu fiyatı" ya da "napier otu tohumu" diye arayan çok. Doğru cevap şu: fil otu pratikte tohumla çoğaltılmaz. Üretim, gövdeden kesilen çeliklerle yapılır. Pakchong-1 fil otu ile inci darısının melezidir; bu tür melezler genellikle kısırdır, tohumla çoğaltılamaz. Bu yüzden biz tohum satmıyoruz; Tire'deki tarlamızdan 2 boğumlu anaç çelik gönderiyoruz. Kaynak: Timbó ve ark. (2010), Ciência e Agrotecnologia 34(5): 1219–1223 (Embrapa): fil otu ile inci darısı melezi kısır bir triploittir ve bu kısırlık tohumla çoğaltmayı engeller.
"Fil otu tohumu" adıyla satılan bir paket görürseniz içinden hangi bitkinin çıkacağını sorun. Çeşit adını, bilimsel adını ve nereden geldiğini isteyin. Çelik fiyatları için Maralfalfa Fiyatı sayfasına, kaç çelik gerektiği için 1 dönüme kaç Maralfalfa çeliği gerekir? sayfasına bakın. Maralfalfa, Odot ve Red Napier için aynı fiyat listesi geçerlidir.
Kaç Yılda Bir Dikilir, Nasıl Çoğaltılır?
Fil otu bir kez dikilir. Çok yıllıktır; iyi bakımda ömrü yaklaşık 15 yıldır. Her yıl yeniden ekim istemez. Kışın toprak üstü kurur, kök yaşar ve baharda yeniden sürer.
Türkiye'de Hangi İklimde Yetişir? Kışın Ne Olur?
Fil otu tropikal bir bitkidir; Türkiye'de kışın büyümesi durur, uykuya yatar. Toprak üstü kurur, kök canlı kalır, toprak ısınınca yeniden sürer. Bu yüzden hasat sayısını kışın uzunluğu belirler.
- Akdeniz, Ege, Güneydoğu: Büyüme sezonu en uzun bölgeler; en çok hasat buralarda alınır.
- Marmara ve Karadeniz kıyısı: Yetişir; hasat sayısı sıcak bölgelerden azdır.
- İç Anadolu ve karasal iç bölgeler: Uyku dönemi uzar, hasat sayısı düşer. Kök koruması şarttır.
- ~1.800 m üstü, −20 °C'ye inen yerler: Fil otu burada çok yıllık kışlayamaz; tek sezonluk yazlık yem olarak dikilir ya da kalıcı parsel için yonca, fiğ, korunga seçilir.
Sıcaklığın −8 °C'nin altına düştüğü yerlerde ilk kış kökü malç ve elyaf örtüyle koruyun; genç bitkinin kökü henüz yerleşmemiştir. Ayrıntı: Maralfalfa kışın olur mu? ve hangi bölgelerde yetişir?
Su: Maralfalfa mısırın yaklaşık üçte biri kadar su ister ve susuzluğa dayanıklıdır. Ama susuz bırakılmaz; susuz kalan bitkinin verimi düşer. Sulama düzeni için sulama rehberine bakın.
Somut Hesap: Bir Dönüm Fil Otu Bir Yılda
Tire'deki tarlamızda uyguladığımız takvim ve sitemizdeki verim aralıklarıyla basit bir hesap yapalım. Rakamlar yaş ottur ve kök yerleştikten sonraki yıllar içindir.
| Hesap | Maralfalfa | Mısır silajı |
|---|---|---|
| Bir dönümden yıllık yaş ot | 70–100 ton | 5–8 ton |
| 70–100 tonu almak için gereken alan | 1 dönüm | Yaklaşık 9–20 dönüm (70÷8 ile 100÷5) |
| 15 yılda ekim/dikim sayısı | 1 dikim | 15 ekim |
| Yıllık biçim sayısı | 2–4 | 1 |
Bu hesabı abartmayalım. Yaş ağırlık, yem değeriyle bire bir aynı şey değildir: kuru madde ve enerji bitkiden bitkiye değişir. Tablodaki rakam 2. yıldan itibaren tam verimdir; ilk yıl kök yerleşirken verim bunun altında kalır. Soğuk bölgede hasat sayısı 2'ye, hatta altına inebilir. Yine de "her yıl ekim yok" ve "yılda birkaç biçim" farkı gerçektir; maliyeti asıl düşüren budur. Kendi rakamlarınızla bakmak için yem maliyeti hesabı sayfasını kullanın.
Fil Otu Her Şeyin Çözümü Değil
Fil otu buğdaygildir, azot bağlamaz. Yonca, fiğ ve korunga baklagildir; toprağa azot bağlar ve protein oranları yüksektir. Yonca ham proteinde %18–22 ile öndedir. Kışlık bitkilerin de ayrı bir yeri vardır: fil otu kışın uyurken onlar tarlada olabilir. İyi bir yem planında fil otu hacmi, baklagil proteini taşır. Karşılaştırma için Maralfalfa mı yonca mı? ve Korunga mı Maralfalfa mı? sayfalarına bakın.
Sık Sorulan Sorular
🌱 Tohum Değil, Anaç Çelik
Maralfalfa, Odot ve Red Napier çeliklerini İzmir Tire'deki tarlamızdan gönderiyoruz. Bir kez dikin, yıllarca biçin.
🛒 Çelik Sipariş Ver →