Yonca Ekimi:
Ne Zaman, Nasıl, Dönüme Kaç Kilo?
Yonca, Ege, Akdeniz ve Marmara kıyılarında Ekim–Kasım'da, kışı sert iç ve doğu bölgelerde Nisan–Mayıs'ta ekilir. İl tarım müdürlüğü önerisine göre saf tohumdan sıraya ekimde dekara 1,5–3 kg, serpme ekimde 3–5 kg tohum atılır. Derinlik 1–2 cm'dir, ekimden sonra merdane çekilir. Biçim, çiçeklenme başlangıcında yapılır.
Yonca (Medicago sativa) çok yıllık, baklagil bir yem bitkisidir. Köklerindeki yumrucuklarla havanın azotunu bağlar, proteini yüksek bir ot verir ve iyi kurulmuş bir yoncalık yıllarca biçilir. Ama başarısı büyük ölçüde ilk ekimde belirlenir: tohumu küçük, fidesi yavaş gelişir, yabancı ota ve durgun suya dayanamaz. Dönümden kaç ton alınacağını yonca verimi sayfamızda ayrıca ele aldık.
Tarla Seçimi ve Toprak Hazırlığı
Yonca en iyi pH 6,5–7,5 arasındaki, kireçli, derin ve kumu fazla olmayan topraklarda gelişir. pH 5,5–6,0 olan topraklar kireçleme ile yoncaya uygun hale getirilebilir. Yoncanın en sevmediği şey durgun sudur: hızlı büyüme döneminde toprak 3 gün kadar su altında kalsa bile bitkiler büyük zarar görür. Yüksek taban suyu da yoncalığı seyreltir; tarla drenajlı ve tesviyeli olmalıdır.
Tohum yatağı özenle hazırlanmalıdır, çünkü yonca tohumu küçük ve embriyosu naziktir. Kamu kaynaklarının önerdiği sıra şöyledir:
- Önce yabancı ot: Yonca fideleri yavaş geliştiği için yabancı ot fideleri yoncayı kolayca bastırır. Ekimden önce tarlayı yabancı ottan temizleyin.
- İnce toprak: Tarla birkaç kez sürülür, diskaro çekilir, ince tırmıkla toprak iyice ufalanır.
- Merdane: Ekimden sonra toprak yüzeyi merdane ile bastırılır; tohum toprakla temas eder, nem kaybı azalır.
- Toprak analizi: Gübrenin türü ve miktarı için toprak analizi yaptırın. Yonca baklagil olduğu için tesis yılı dışında genellikle azotlu gübre istemez; fosfora ihtiyacı yüksektir. Biz kimyasal gübre yerine iyi yanmış ahır gübresi ve kompostu öncelikli görüyoruz. Ahır gübresi mutlaka yanmış olmalı; küsküt bulaşık otla beslenen hayvanların taze gübresi küsküt taşıyabilir.
Kaynak: Denizli İl Tarım; TÜRKPATENT No: 1532. Genel toprak hazırlığı için yem bitkisi toprağı hazırlama rehberimize bakın.
Yonca Ne Zaman Ekilir?
Ekim zamanını toprak sıcaklığı ve nem belirler. Çok geç ekilen yoncanın ilk yıl verimi belirgin düşer; çok erken ekilenin genç fideleri soğuktan zarar görür. Serin bölgelerde sonbaharda ekilen fideler iyice gelişmeden kışa girer. Kurak ve sıcak dönemden en az bir ay önce ekimin bitmiş olması istenir.
| Bölge | Önerilen ekim dönemi | Not |
|---|---|---|
| Marmara, Ege, Akdeniz sahil kuşağı | Ekim–Kasım (sonbahar) | Kıyıda eylülden itibaren ekilebilir |
| Güneydoğu Anadolu (bazı yerler) | Ekim–Kasım | Kışı ılıman yerler için |
| Geçit bölgeler, İç Anadolu'nun uygun yerleri | Ağustos–Eylül (yaz ekimi) ya da ilkbahar | Kışı çok sert değilse ve sulama varsa |
| Diğer serin bölgeler | Nisan–Mayıs | Geç donlar bittikten sonra |
| Doğu Anadolu gibi kışı çok sert yerler | Erken ilkbahar | Son donlardan hemen sonra, toprak 10–12 °C olunca |
Kaynak: Denizli İl Tarım; TÜRKPATENT. Kesin tarih için ilçe tarım müdürlüğünüze danışın.
Yonca Tohumu Dönüme Ne Kadar Atılır?
Tohum miktarı ekim yöntemine göre değişir. Serpme ekimde tohum eşit dağılmaz ve derinliği tutmaz, bu yüzden daha fazla tohum gerekir. Denizli İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün hedefi ilk ekim yılında metrekarede yaklaşık 300 bitki, sonraki yıllarda 150–200 bitkidir.
| Kaynak | Sıraya ekim | Serpme ekim | Sıra arası (ot için) | Derinlik |
|---|---|---|---|---|
| Denizli İl Tarım ve Orman Müdürlüğü | 1,5–3 kg/da | 3–5 kg/da | Sulu 18–20 cm, kıraç 30–40 cm | 1–2 cm (ağır toprakta biraz daha yüzlek) |
| Çiçekpınar Yoncası belgesi (TÜRKPATENT) | 2–3 kg/da (mibzer) | 3–4 kg/da | Sulu ~30 cm, kuru ~40 cm | Ağır toprakta ~2 cm, hafif toprakta ~3 cm |
Değerler saf ve temiz tohumluk içindir. Tohumun çimlenme oranı ve saflığı düştükçe miktar artırılır. Sertifikalı ve küsküt içermeyen tohum kullanın.
Kaç kilo tohum lazım? Hızlı hesap
| Alan | Sıraya ekim | Serpme ekim |
|---|---|---|
| 1 dekar | 1,5–3 kg | 3–5 kg |
| 5 dekar | 7,5–15 kg | 15–25 kg |
| 10 dekar | 15–30 kg | 30–50 kg |
| 20 dekar | 30–60 kg | 60–100 kg |
Hesap, Denizli İl Tarım'ın saf tohumluk aralığıyla yapılır; saflığı düşük tohumda üst sınıra yakın kalın.
Yonca Kaç Günde Çıkar?
Çıkış süresini toprak sıcaklığı ve nem belirler. Craig Sheaffer'e (Minnesota Üniversitesi) göre toprak 10 °C civarındayken tohumların yarısı yaklaşık 3 günde çimlenir. Donma noktasına yakın toprakta aynı oran yaklaşık 15 gün sürer. Kaliforniya Üniversitesi'ne göre tohum yaklaşık 18 °C'lik nemli toprakta hızla çimlenir; toprak yaklaşık 1,7 °C'nin altında ya da 40 °C'nin üstündeyse çimlenmez.
Çimlenen tohumun fidesi toprak yüzüne birkaç gün sonra çıkar. Çıkışı en çok geciktiren iki hata vardır: derin ekim ve kaymak bağlamış toprak. Yağmurdan ya da salma sudan sonra toprağın üstü sertleşirse ince fide yüzeye ulaşamaz. Bu yüzden ağır topraklarda tohumu yüzlek ekin, merdaneyi toprak tavında çekin.
Kaynak: Sheaffer (Minnesota Üni.); UC ANR 8289.
Yonca tohumu satmıyoruz. Ama İzmir Tire'deki tarlamızdan, arazinizin hangi kısmına yonca, hangi kısmına çok yıllık fil otu uyduğunu birlikte konuşabiliriz. İl, ilçe ve sulama durumunuzu yazın.
İlk Yıl Bakım
İlk yıl, yoncalığın kaç yıl dayanacağını belirler. Dikkat edilecek üç konu var:
- Yabancı ot: Yoncalık kurulduktan sonra yabancı ot çıkarsa, otlar tohum bağlamadan erken bir biçim yapın.
- Küsküt: Yoncanın en büyük düşmanıdır. Yoncanın gövdesine sarılıp besinini emen, sarı iplik gibi köksüz bir asalaktır; tohumu toprakta 8–10 yıl canlı kalabilir. Bulaşık tohum, ot, gübre, sulama suyu, alet ve hayvanla taşınır. Küsküt görürseniz tohum bağlamadan o kısmı dipten biçin; azsa elle toplayıp yakın.
- Sabır: İlkbaharda kurulan yoncalık ilk yıl fazla ürün vermez. Sonbaharda kurulan yoncalık bir sonraki yaz başından itibaren ürün verir.
Kaynak: Denizli İl Tarım; Samsun BB; TÜRKPATENT.
Yonca Sulama
Yonca derin köklüdür ve kuraklıkta hayatta kalabilir, ama yılda birçok kez biçildiği için yem bitkileri arasında mısırla birlikte en çok su isteyendir. Kamu kaynaklarının pratik kuralı şudur: her biçim için 2 sulama, biri biçimden 7–10 gün önce, biri biçimden sonra. Kök bölgesindeki yararlı su %50–60'a düştüğünde sulanır. En iyi yöntem olarak yağmurlama önerilir.
Hesap: Bir dekar yonca günde ne kadar su tüketir?
Denizli İl Tarım broşürü yoncanın günlük su tüketimini serin iklimde 5 mm, ılık iklimde 6,25 mm, sıcak iklimde 7,5 mm olarak verir. Bu milimetreleri tona çevirmek kolaydır: 1 dekarda (1.000 m²) 1 mm su = 1 m³ = yaklaşık 1 ton.
| İklim | Günlük tüketim | Dekar başına günde | 30 günde dekar başına |
|---|---|---|---|
| Serin | 5 mm | ~5 ton | ~150 ton |
| Ilık | 6,25 mm | ~6,25 ton | ~187,5 ton |
| Sıcak | 7,5 mm | ~7,5 ton | ~225 ton |
Bu, bitkinin tükettiği sudur, sulama ihtiyacı değil: yağış ve toprak nemi bir kısmını karşılar, sulama kayıpları ihtiyacı artırır. Suyunuzun yaz ortasında yetip yetmediğini önceden hesaplayın.
Biçim Zamanı ve Yılda Kaç Biçim
Verim ve kalite birlikte düşünüldüğünde en uygun biçim zamanı çiçeklenme başlangıcıdır: bitkilerin yaklaşık %10'u (bazı kaynaklarda %10–15'i) çiçek açtığında. Çiçeklenme başlarken kökler yedek besin biriktirmeye başlar. Daha erken ve sık biçilen yoncada kökler toparlanamaz, sonraki biçimler zayıflar ve yoncalığın ömrü kısalır. Geç biçimde ise sap odunlaşır, kalite düşer.
- Biçim yüksekliği: 5–10 cm. Çok alçak biçimde yeni sürgünler zarar görür, yüksek biçimde ot tarlada kalır.
- Kış öncesi son biçim: Yaklaşık 15 cm anız bırakın. Son biçimi ilk donlardan yeterince önce yapın ki kökler kışa yedek besinle girsin.
- Yılda biçim sayısı (iyi bakılan yoncalık): İç ve Doğu Anadolu 3–5, Karadeniz 6–7, Ege ve Marmara 7–8, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu 8–10.
Kaynak: Denizli İl Tarım; TÜRKPATENT; UC ANR 8289. Bu sayılar iyi sulanan yoncalık içindir; verim tablomuzda daha temkinli 3–5 biçim ortalamasını kullandık.
Yonca Kaç Yıl Biçilir?
Ekonomik ömür uygun koşullarda 7–10 yıl verilir, ama su basan, küsküt bulaşan ya da sık biçilen tarlada kısalır; 3–5 yılda bir yenilemeyi hesaba katın. Bozulan yoncalık da kendinden sonraki bitkiye azotça zengin bir toprak bırakır.
Kaynak: Denizli İl Tarım; Samsun BB.
Yonca Tohumu Fiyatı 2026
Fiyat çeşide, sertifikaya, ithal ya da yerli olmasına ve sezona göre değişir; doğrulanmış güncel bir fiyat bilmediğimiz için rakam vermiyoruz, yonca tohumu da satmıyoruz. Fiyattan önce sertifikaya, saflık ve çimlenme oranına bakın; küsküt bulaşık ucuz tohum tarlayı yıllarca uğraştırır.
Tire'den Bakış: Yonca ve Fil Otu Farklı İşler Görür
İzmir Tire'deki tarlamızda yonca değil, Maralfalfa, Odot ve Red Napier çeliği yetiştiriyoruz; bu yüzden yonca için kamu kaynaklarını aktardık. "Yonca mı, Maralfalfa mı?" sorusuna cevabımız şu.
Yonca baklagildir: azot bağlar, ham proteini yüksektir (%18–22) ve tohumla ekilir. Maralfalfa fil otunun (Pennisetum purpureum) bir çeşididir; çelikle çoğalır, kışın uykuya yatar, taze otta ham proteini %14–18'dir. Protein ve toprak ıslahı istiyorsanız yonca yerinde bir tercihtir.
Fark, sulanabilir arazide yıllık tonaj gerektiğinde ortaya çıkar: verim tablomuzda yonca yılda 6–10 ton/dönüm, Maralfalfa 70–100 ton/dönüm görünür. Maralfalfa mısırın yaklaşık üçte biri kadar su ister ama susuz bırakılmaz. Bazı işletmeler protein için küçük bir yonca parseli, hacim için Maralfalfa parseli kurar. Ayrıntısı Maralfalfa mı Yonca mı? karşılaştırmamızda.
Sık Sorulan Sorular
Başvurulan kaynaklar: Denizli İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, "Yonca Tarımı" broşürü; TÜRKPATENT, Çiçekpınar Yoncası coğrafi işaret tescil belgesi (No: 1532, 2024); Samsun Büyükşehir Belediyesi Tarımsal Hizmetler Dairesi, "Yonca Yetiştiriciliği"; University of California ANR Yayın 8289, "Alfalfa Growth and Development"; C. Sheaffer, Minnesota Üniversitesi (Progressive Forage). Değerler bölge, toprak, çeşit ve bakıma göre değişir.
