Kaba Yem İhtiyacı Hesaplama:
Kaç İneğe Kaç Dönüm?
Bir ineğin günlük kaba yem ihtiyacı, kuru madde olarak canlı ağırlığının yaklaşık %1,5–2'sidir; 600 kg'lık inek için 9–12 kg kuru madde eder. Bu, tamamı mısır silajıyla verilirse günde yaklaşık 26–40 kg silaj demektir. 60 kg'lık koyunun toplam kuru madde tüketimi canlı ağırlığın %2,5–3'üdür, yani 1,5–1,8 kg. Gereken dönümü aşağıdaki hesaplayıcı çıkarır.
Kaba Yem İhtiyacı Nasıl Hesaplanır?
Kaba yem hesabı üç adımda yapılır. Önce hayvanın günde ne kadar kuru madde (KM) alacağı bulunur. Sonra bu miktar hayvan sayısı ve yemleme günüyle çarpılır. En son, yıllık ihtiyaç her bitkinin dönümden verdiği kuru maddeye bölünür. Yaş ağırlıkla hesap yapmak yanıltır; çünkü yeşil otun büyük kısmı sudur.
Kaba Yem Hesaplayıcı
Hayvan türünü seçin. Canlı ağırlık ve oran kendiliğinden dolar; kendi sürünüze göre değiştirebilirsiniz. Sonuç, kaba yemin tamamı tek bir bitkiden gelseydi kaç dönüm gerektiğini gösterir.
| Bitki | Yıllık yaş ot / silaj | Gereken alan |
|---|
Aralıklar verim ve KM oranının alt ve üst değerlerinden gelir. Planlamada aralığın üst ucunu esas alın. Maralfalfa satırı 2. yıldan itibaren tam verim içindir; ilk yıl verim tam kapasiteye ulaşmaz. Kışın bitki uykuya yatar ve silajlamada bir miktar fire olur; bu yüzden uygulamada çıkan sonuçtan biraz daha fazla dönüm planlayın.
Sonucu WhatsApp'tan DanışınÖrnek hesap: 20 süt ineği
600 kg canlı ağırlık, kaba yem KM'si canlı ağırlığın %1,8'i ve 365 gün yemleme ile. Günlük ihtiyaç inek başına 10,8 kg, sürü için 216 kg KM. Yıllık ihtiyaç yaklaşık 78,8 ton KM.
| Bitki | Yıllık yaş verim (ton/dönüm) | KM oranı | Dönümden yıllık KM (ton) | 20 süt ineği için | 100 koyun için |
|---|---|---|---|---|---|
| Mısır silajı | 5–8 (yılda 1 hasat) | %30–35 | 1,5–2,8 | 28–53 dönüm | 16–29 dönüm |
| Yonca (yeşil ot) | 6–10 | %17–23 | 1,0–2,3 | 34–77 dönüm | 19–43 dönüm |
| Sorgum (silajlık) | 8–14 | %25–32 | 2,0–4,5 | 18–39 dönüm | 10–22 dönüm |
| Sudan otu / sorgum-sudan | 12–25 | %22–28 | 2,6–7,0 | 11–30 dönüm | 6–17 dönüm |
| Maralfalfa (2. yıldan) | 70–100 (yılda 2–4 hasat) | yaklaşık %25–35 (tarla gözlemi) | 17,5–35,0 | 2,3–4,5 dönüm | 1,3–2,5 dönüm |
Yaş verimler: sitemizdeki yem bitkisi verim tablosu. 100 koyun: 60 kg canlı ağırlık, kaba yem KM'si %2, 365 gün (yılda 43,8 ton KM). KM oranı kaynakları: mısır silajı için Ankara Üniversitesi açık ders notu “Silaj Nedir? Silaj Nasıl Yapılır?” (süt çizgisi 1/2–2/3 iken hasatta KM %30–35); yonca için Feedipedia (INRAE, CIRAD, AFZ, FAO) taze yonca ortalaması %19,9 (1.277 örnek, standart sapma 3,1) ve Bornova'da mera tipi yonca çeşitleriyle yapılan üç yıllık denemede ölçülen %19,2–21,5 (Kır ve Soya, 2008, Ege Üniv. Ziraat Fak. Derg. 45(1): 11–19); sorgum için Konya'daki silajlık sorgum çeşit denemesi (%23,7–33,5; Özköse, Mülayim ve Acar, Selçuk Tarım Bilimleri Dergisi 2(1): 10–18); sudan otu ve sorgum-sudan melezi için Bayındır ve Ödemiş'teki iki biçimli deneme (yeşil ot ve kuru madde verimlerinden hesaplanınca çeşitlerin çoğunda %24–27; Salman ve Budak, 2015, Adnan Menderes Üniv. Ziraat Fak. Derg. 12(2): 93–100) ve aynı makalede aktarılan Diyarbakır denemesi (yaklaşık %22–26). Salkım çıkarınca silajlık biçilen sorgum-sudan melezinde KM %30–33'e çıkabilir (Güneş ve Acar, 2005, S.Ü. Ziraat Fak. Derg. 19(35)). Maralfalfa'nın KM oranı (%25–35) Tire'deki tarlamızın hasatlarından; sulama ve biçim zamanına göre değişir.
Hayvan Başına Günlük Kaba Yem
“İnek günde kaç kg silaj yer?” ya da “1 koyun günde kaç kg ot yer?” sorularının cevabı aşağıda. Satırlar, kaba yemin tamamı tek bir yemden verilseydi ne kadar gerekeceğini gösterir. Gerçek rasyonda silaj, kuru ot ve yeşil ot birlikte kullanılır.
| Hayvan (örnek ağırlık) | Kaba yem KM kuralı | Kaba yem KM (kg/gün) | Tamamı mısır silajıysa (kg/gün) | Tamamı kuru otsa (kg/gün) |
|---|---|---|---|---|
| Süt ineği (600 kg) | %1,5–2 | 9–12 | 26–40 | 10–13,5 |
| Besi sığırı (400 kg) | %1,5 (varsayım) | 6 | 17–20 | yaklaşık 6,7 |
| Koyun / keçi (60 kg) | %2 (varsayım) | 1,2 | 3,4–4 | yaklaşık 1,35 |
Kuru ot KM oranı yaklaşık %89 alındı. Kaynak: Feedipedia, yonca kuru otu ortalaması %89,4. Besi sığırı için %1,5 ve koyun/keçi için %2 bizim varsayımımızdır; bir kaynaktan alınmış kural değildir. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi besi sığırı ders notuna (Prof. Dr. Gültekin Yıldız) göre besi sığırlarının toplam KM tüketimi 1 yaşında canlı ağırlığın %2,5–3'ü, 2 yaşında %2–2,5'idir; yoğun (entansif) beside kaba yem rasyonun %10'una kadar inebilir. Yoğun besi yapıyorsanız oranı düşürün. Koyunda Özdoğan'ın notu toplam KM'yi canlı ağırlığın %2,5–3'ü, kaba-kesif yem oranını %50–50 önerir; bu, kaba yem için yaklaşık %1,25–1,5 eder. Alçiçek ve Yurtman (2009, Uludağ Üniv. Ziraat Fak. Derg. 23(2)) ise koyunların toplam yem gereksiniminin yaklaşık %90'ının kaba yemle karşılandığını yazar. Sürünüzün kesif yem payına göre oranı değiştirin.
Gebelik, süt dönemi, ırk ve yemin kalitesi bu rakamları değiştirir. Rasyon kurmak için yem rasyonu hazırlama rehberimize bakın. Türlere göre bitki seçimi için süt ineği ve küçükbaş sayfaları işinize yarar.
Tablodaki Rakamları Doğru Okumak
Dönüm başına en çok kuru maddeyi çok yıllık fil otu çeşitleri veriyor gibi görünür. Ama tablo yalnızca miktarı gösterir; yemin türünü göstermez. Bitkiler birbirinin yerini tam tutmaz:
- Yonca baklagildir. Havadan azot bağlar ve ham proteini %18–22'dir. Dönümden daha az kuru madde verir ama protein kaynağı olarak yeri ayrıdır. Fiğ ve korunga da aynı gruptadır. Karşılaştırma için Maralfalfa mı yonca mı?
- Mısır silajı yılda tek hasat verir. Ham proteini %7–8'dir, enerji kaynağı olarak kullanılır ve en çok su isteyen bitkilerdendir.
- Sorgum ve sudan otu tek yıllıktır, az su ister. Ayrıntı: sorgum yem bitkisi ve sudan otu mu Maralfalfa mı?
- Maralfalfa fil otunun (Pennisetum purpureum) bir çeşididir; asıl adı Pakchong-1'dir. Taze otta ham protein %14–18, silajda %10–16'dır. Mısırın yaklaşık 1/3'ü kadar su ister ama susuz bırakılmaz. Daha fazlası için fil otu nedir?
Bu yüzden çoğu işletmeye tek bitki yerine bir karışım uyar. Örneğin hacmi çok yıllık bir bitkiden, proteinin bir kısmını yoncadan almak gibi.
Maralfalfa'da ilk yıl verim tam kapasiteye ulaşmaz, 2. yıldan itibaren tam verim alınır; kışın uykuya yatar, bu yüzden kış yemini yazdan silajla ayırın. Sürünüze ve bölgenize göre kaç dönümle başlamanın mantıklı olduğunu WhatsApp'tan birlikte konuşalım.
Tire Tarlasından Somut Bir Hesap: Bir Hasat Kaç Gün Yeter?
İzmir Tire'deki tarlamızda Maralfalfa ilk hasada yaklaşık 100 günde gelir; ilk hasatta boyu 3–3,5 metreyi bulur. Sonraki hasatlar 80–90 günde bir yapılır. Biçimi yerden 10–15 cm yüksekte yaparız. Kışın bitki uykuya yatar, büyümez.
Bu takvimi 20 süt ineğine uygulayalım:
- Bir dönümün tek hasadı 30–40 ton yaş ot verir. KM oranı tarla gözlemimize göre yaklaşık %25–35 alınırsa bu 7,5–14 ton KM eder.
- 20 inek kaba yemden günde 216 kg KM ister. Bir dönümün tek hasadı bu sürüye yaklaşık 35–65 gün yeter.
- Hasatlar 80–90 gün arayla geldiğine göre, büyüme mevsiminde ara vermeden yem için en az yaklaşık 1,2–2,6 dönüm gerekir.
- Kış aylarında taze ot yoktur. O dönemin yemi yazdan silaj ya da kuru ot olarak ayrılmalıdır. Yıllık hesapta çıkan 2,3–4,5 dönüm, bu kış stoğunu da kapsayan rakamdır. İlk yıl verim tam kapasiteye ulaşmaz (2. yıldan itibaren tam verim) ve silajlamada bir miktar fire olur; uygulamada bundan biraz daha fazla dönüm planlayın.
Kısacası hesaplayıcının verdiği dönüm, “taze ot + kış silajı” toplamıdır. Silaj yapmadan yıl boyu yetmez. Silajın nasıl yapıldığını silaj nasıl yapılır? sayfasında anlattık. Hasat zamanlaması için Maralfalfa hasat rehberi var.
Planlarken Hesaba Katın
1. İlk yıl verim tam kapasiteye ulaşmaz; 70–100 ton 2. yıldan itibaren geçerlidir. Çok yıllık bitkiler ilk yıl kök salar; tablodaki rakam sulanan ve bakılan tarla içindir. İlk yıl hayvanlarınızın kaba yemini başka kaynaktan da planlayın. Ayrıntı: Maralfalfa ilk yıl rehberi.
2. Kış ve bölge. Maralfalfa ve Odot kışın uykuya yatar, ilkbaharda yeniden sürer. Sıcaklığın −8 °C'nin altına düştüğü yerlerde ilk kış malç ve elyaf örtü gerekir. Soğuk bölgede büyüme mevsimi kısalır, hasat sayısı azalır; o zaman aralığın alt verimini esas alın. Dikim, toprak sıcaklığı 5 °C'yi geçince yapılır. Bkz. Maralfalfa kışın olur mu?
Gübre için kimyasal gübre önermiyoruz; ahır gübresi ve kompost öncelikli. Hayvancılık yapan işletmede bu zaten elinizdedir.
Dönümü Bulduktan Sonra
Kaç dönüm dikeceğinize karar verdiyseniz sıradaki soru çelik sayısıdır. Bunu dönüme kaç çelik hesaplama aracıyla bulabilir, ayrıntısını 1 dönüme kaç Maralfalfa çeliği gerekir? sayfasında okuyabilirsiniz. Maralfalfa tohumla değil çelikle çoğalır; biz de tohum değil çelik satıyoruz. Güncel paketler fiyat sayfasında, sipariş sipariş sayfasında. Yem giderinizi de görmek isterseniz yem maliyeti hesaplama aracını kullanın.
