Kesif Yem Nedir?
Çeşitleri ve Kaba Yemle Oranı
Kesif yem (konsantre ya da yoğun yem), hacmi küçük, enerjisi veya proteini yüksek ve kolay sindirilen yemdir: arpa ve mısır gibi daneler, soya ve ayçiçeği küspesi, kepek, melas ve fabrika karma yemleri. Ders kitaplarındaki ölçüt, ham selülozun %18'in altında olmasıdır. Kaba yem ise lifli ve hacimlidir; rasyonun temeli odur.
Son güncelleme: 6 Kasım 2026 · Hazırlayan: Turhan Kendirli (İzmir Tire)
Kesif Yem Nedir, Kaba Yemden Farkı Ne?
Ankara Üniversitesi ders notları kesif yemi (konsantre yem, yoğun yem) şöyle tanımlar: besin maddesi yoğunluğu fazla, sindirilebilirliği yüksek ve ham selülozu %18'in altında olan yem maddeleri.[1] Kaba yem bunun tersidir: ham selülozca zengin, hacimli, sindirilebilirliği ve enerji yoğunluğu düşük yemlerdir. Yeşil ot, kuru ot, saman ve silaj bu gruba girer.[3]
Geviş getiren hayvan için ikisi birbirinin yerine geçmez. Kaba yem rumeni çalıştırır, geviş ve tükürük salgısını sağlar. Kesif yem ise sütün ve canlı ağırlık artışının ek enerji ve protein ihtiyacını karşılar. Ders notunun ifadesiyle, süt ineğinin yaşama payı ihtiyacı daima kaba yemle karşılanmalı, kesif yem süt verimi için kullanılmalıdır.[3]
| Özellik | Kaba yem | Kesif (konsantre) yem |
|---|---|---|
| Örnek | Yeşil ot, kuru ot, saman, silaj | Arpa, mısır, küspeler, kepek, melas, karma yem |
| Ham selüloz (lif) | Yüksek | %18'in altında[1] |
| Hacim / kilo başına besin | Hacimli, besini seyrek | Küçük hacimde yoğun besin |
| Rumendeki görevi | Geviş, tükürük, rumen sağlığı | Hızlı enerji ve protein |
| Fazlası ne yapar? | Rumen dolar, yem tüketimi düşer[6] | Asidoz, topallık, süt yağı düşmesi[5] |
Not: Tarlamızda yalnız Maralfalfa, Odot ve Red Napier yetiştiriyoruz; tahıl, küspe ya da karma yem üretmiyor ve satmıyoruz. Bu sayfadaki dış rakamlar üniversite ve Bakanlık kaynaklıdır.
Kesif Yem Çeşitleri
Kesif yemler başlıca iki gruba ayrılır: enerji kaynağı yemler ve protein kaynağı yemler.[2] Kuru maddesinde %30'dan fazla ham protein bulunan yemler (küspeler gibi) protein yemi sayılır.[1] Değerler ortalamadır; parti ve işleniş değiştirir.
| Grup ve örnek | Başlıca katkı | Değer (ortalama) | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Buğdaygil daneleri mısır, arpa, buğday, sorgum | Enerji | Mısır %6–10, arpa ~%11, buğday ~%12 ham protein; daneler içinde enerjisi en yüksek olan mısırdır[2] | Nişastası rumende hızlı fermente olur; ani artış asidoz riskini büyütür[5] |
| Baklagil daneleri bakla, bezelye, fiğ danesi | Protein + enerji | %20–35 ham protein[2] | Çoğu insan gıdası olarak da kullanılır; fiyatı belirleyicidir |
| Yağlı tohum küspeleri soya, ayçiçeği, pamuk tohumu | Protein | Soya %42–46 HP; ayçiçeği %28–30 HP; pamuk tohumu %32–34 HP[2] | Ayçiçeği küspesinin ham selülozu %20–22'dir; pamuk tohumu küspesi süt ve besi karma yemlerinde en çok %30'a kadar kullanılır[2] |
| Değirmencilik yan ürünleri kepek, razmol, bonkalite | Orta enerji, orta protein | %12–16 HP, 1.800–2.600 kcal/kg ME[2] | Kaba kepekten ince kepeğe değer yükselir |
| Şeker sanayi yan ürünleri melas, kuru pancar posası | Enerji | Melas %50'ye varan şeker içerir[2] | Melasın fazlası ishal yapar[2] |
| Fabrika karma yemleri süt yemi, besi yemi | Dengeli enerji + protein | Türkiye'de yaygın süt yemi genellikle %16 HP'lidir[4] | Hayvan türüne ve kaba yeminize göre seçin; etiketi okuyun |
HP: ham protein. ME: metabolik enerji. Protein açığı olan rasyonlar için bitkisel kaynakları proteini yüksek yem bitkileri sayfasında karşılaştırdık.
Kaba Kesif Yem Oranı: Süt İneği
Oranlar kuru madde (KM) üzerinden konuşulur, yani yemin suyu çıkarıldıktan sonra kalan kısım üzerinden. Ankara Üniversitesi ders notuna göre kaba yem rasyon kuru maddesinin en az %40'ı olmalı; kaba yem KM'si canlı ağırlığın yaklaşık %1,5'i kadar olmalıdır.[3] Süt verimi arttıkça kesif yem payı yükselir:
| Günlük süt verimi | Rasyonda kaba yem (KM) | Rasyonda kesif yem (KM) |
|---|---|---|
| 20 kg'dan az | %60–70 | %30–40 |
| 20–30 kg | %55–60 | %40–45 |
| 30 kg'dan fazla | %45–55 | %45–55 |
Kaynak: Özen ve ark., 2005, Çizelge 1.[4] Aynı çalışma kaba yemin en az yarısının yonca, fiğ gibi baklagil otlarından oluşmasını önerir.
Aynı yazarlar, kaba yem açığını kesif yemle kapatma alışkanlığının kazancı düşürdüğünü vurgular.[4] Kaba yem miktarını önce kendi hayvan sayınıza göre kaba yem ihtiyacı hesaplama sayfasında çıkarabilirsiniz.
Besi Sığırında Kaba:Kesif Dengesi
Besi danasında kesif yem payı süt ineğinden yüksektir. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nin besi ders notu şu ölçüleri verir:[6]
- Genç sığırlarda kaba:konsantre dengesi 1:2,5, yaşlılarda 1:1,5–2 kurulabilir.
- Entansif besede kaba yem, fizyolojiyi bozmadan %15–20'ye kadar inebilir; rasyonda en az %14–15 ham selüloz bulunmalı, hayvan günde en az 1 kg kaba yem KM'si tüketmelidir.
- Günde hayvan başına 2 kg'dan fazla konsantre veriliyorsa öğün sayısı artırılır; konsantreden önce yaklaşık 1 saat kaba yem yedirilir.
- Alıştırma: ilk gün kuru ot ve yarım kilo besi yemi; kesif yem gün aşırı 300–350 g artırılır, geçiş 2 haftada tamamlanır.
Besi için kaba yem seçenekleri besi için yem bitkisi sayfasında.
Hayvan sayınızı, sulanabilir alanınızı ve şu an kullandığınız kaba yemi yazın. Maralfalfa'nın rasyonunuzdaki kaba yem payının ne kadarını karşılayabileceğini birlikte konuşalım. Kesif yem rasyonunuz için ise yem uzmanınızla çalışmanızı öneririz.
Fazla Kesif Yemin Riskleri: Asidoz, Topallık, Süt Yağı
Kaba yem azaltılıp nişasta ve şeker gibi kolay çözünen karbonhidratlarca zengin konsantre artırıldığında rumen pH'sı düşer. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi'nin derlemesine göre rumen pH'sı normalde 5,5–7,0 arasındadır; asidoz için kritik değer 5,5 kabul edilir. Subakut (gizli) asidozda pH tekrar tekrar 5,0–5,5 bandına iner, akut asidozda 5,0'ın altına düşer.[5]
- Belirtiler: yem tüketiminde azalma, ishal, dışkıda sindirilmemiş dane, abomasum kayması, süt verimi ve süt yağında düşme.[5]
- Topallık (laminitis): düşük pH'da açığa çıkan maddeler kana geçer, tırnaktaki kılcal damarlara zarar verir. Yıllık laminitis vakası sürünün %10'unu aşıyorsa gizli asidozdan şüphelenilmelidir.[5]
- Süt yağı: Holstein sürüsünde süt yağı %3,2'nin altına düşüyorsa bu bir uyarı işaretidir. Rumen pH'sının 6 civarında kalması için rasyonda fiziksel etkin NDF (çiğnetici lif) %22, süt yağının %3,4'ün üstünde kalması için %20 civarında olmalıdır.[5]
Pratik ders: kesif yemi kademeli artırın, günlük miktarı öğünlere bölün, kaba yemi kesmeyin.
Kaliteli Kaba Yem Kesif Yem İhtiyacını Nasıl Azaltır?
Kaba yem ne kadar yüksek proteinli ve sindirilebilirse, sütün ihtiyacının o kadar büyük kısmı kaba yemden gelir; kesif yem hem azalır hem de daha düşük proteinli olabilir. Tersine, kaba yem zayıfladıkça kesif yem hem çoğalır hem de daha pahalı, yüksek proteinli yeme kayar. Saman ağırlıklı beslemede kesif yem faturasının kabarması bundandır. Kesif yemin size maliyetini yem maliyeti hesaplama sayfasında hesaplayabilirsiniz.
Örnek: Kaba Yem Kalitesi Kesif Yemi Nasıl Değiştirir?
Aynı inek, aynı süt: günde 20 kg, %3 yağlı süt veren bir inek düşünelim. Değişen tek şey yemliğe giren kaba yemin kalitesi ve rasyondaki kaba : kesif payı. Tablonun üst kısmı Özen ve arkadaşlarının Çizelge 2'sinden, alt kısmı aynı çalışmanın Çizelge 1'indeki 20–30 kg süt satırından alındı.[4]
| Durum | Kesif yem | Ne anlama gelir? |
|---|---|---|
| Kaba yem (ya da mera) çok iyi | 3,0 kg, %12 HP'li[4] | Kesif yemle gelen ham protein yaklaşık 360 g |
| Kaba yem iyi | 4,7 kg, %16 HP'li[4] | Yaklaşık 750 g ham protein; Türkiye'de yaygın %16 HP'li süt yemi bu düzeydedir |
| Kaba yem orta-zayıf | 6,0 kg, %19–20 HP'li[4] | Yaklaşık 1.140–1.200 g ham protein; kesif yem iki katına çıkar, proteini üç katını aşar |
| Kaba : kesif = %60 : %40 (günde ~19 kg KM) | ~7,6 kg KM[4] | Kaba yem ~11,4 kg KM |
| Kaba : kesif = %55 : %45 (günde ~19 kg KM) | ~8,6 kg KM[4] | Kaba yem ~10,5 kg KM; kesif yem günde ~1 kg KM, yılda inek başına ~365 kg KM fazla |
Ham protein sütunu, tablodaki kilo ve HP oranının çarpımıdır; yaklaşık değerdir. Alt iki satırdaki ~19 kg KM, NRC (2001) denkleminin 600 kg'lık, 20 kg süt veren inek için laktasyonun 20. haftası ve sonrasında verdiği değerdir.[3]
Buradan çıkan ders: kesif yemi azaltmanın yolu torbayı kısmak değil, kaba yemin kalitesini yükseltmektir. Bu sayfa bir rasyon değildir; rasyonu besin değerleriyle dengelemek için yem rasyonu hazırlama sayfasına bakın. Günlük kuru madde tüketiminin nasıl bulunduğunu ve kuru maddenin torba yemi ile yaş silaj kilosuna çevrilmesini inek günde kaç kg yem yer? sayfasında adım adım bulabilirsiniz.
Kesif Yem Etiketi Nasıl Okunur? HP, ME, KM
Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik, gıda amaçlı hayvanlara satılan karma yemin etiketinde şunları zorunlu tutar: yemin tipi (tam yem ya da tamamlayıcı yem), hangi hayvan türü için olduğu, kullanım talimatı, üretici ve onay numarası, parti numarası, son kullanma bilgisi, yem maddelerinin ağırlığa göre büyükten küçüğe listesi, ayrıca ham protein, ham selüloz, ham yağ, ham kül, kalsiyum, fosfor ve sodyum oranları.[7] Nem %14'ü aşıyorsa etikette yazılmak zorundadır.[7]
- HP (ham protein): Kaba yeminiz zayıfsa daha yüksek HP'li yem gerekir; kaba yeminiz iyiyse daha düşük HP'li yem yeter (yukarıdaki %12 / %16 / %19–20 örneği).
- ME (metabolik enerji, kcal/kg): Yemin enerji değeridir. Torbada yazıyorsa aynı fiyattaki iki yemi enerjiye göre kıyaslayın. Yönetmelikteki zorunlu listede yer almaz; yazmıyorsa satıcıdan isteyin.
- KM ve nem: %14 nemli yemin 100 kilosunda 86 kg kuru madde vardır; fiyatı KM'ye göre düşünün.
- Ham selüloz: Yükseldikçe yemin enerjisi düşer. Kesif yemde %18'in altında olması beklenir.[1]
- Bileşim listesi: İlk sıradaki yem maddesi en çok konandır. Üretici, yüzde yazmamışsa alıcı istediğinde ±%15 aralığında yüzdeleri vermek zorundadır.[7]
Maralfalfa Bu Tabloda Nerede Durur?
Maralfalfa bir kesif yem değil, kaba yemdir. Kesif yemin yerini tutmaz; rasyondaki kaba yem payının bir kısmını karşılar. Tarlamızda biçtiğimiz Maralfalfa taze yemde biçim boyuna göre %14–18, silajda %10–15 ham protein içerir; kuru maddesi hasatta %25–35 arasıdır. Danesi olmadığı için nişastası düşüktür; nişasta gibi eksikler rasyonda tahıl gibi kesif yemle tamamlanır.
Somut düşünelim: örnekteki ineğin kaba yem KM'sinin 4 kg'ını taze Maralfalfa'dan verirseniz bu, %25–35 KM ile günde yaklaşık 11–16 kg yaş ot eder ve 4 kg KM içinde %14–18 oranla 560–720 g ham protein taşır. Kesif yemin miktarını ve proteinini buna göre ayarlamak rasyon uzmanınızın işidir. Maralfalfa ilk yıl tam kapasiteye ulaşmaz, ikinci yıldan itibaren tam verim verir; verim rakamları Maralfalfa verimi sayfasında. Süt ineği beslemesindeki yeri için süt ineği için yem bitkisi sayfasına bakın.
Sık Sorulan Sorular
Kaba yeminizi tarlanızdan karşılayın
Maralfalfa nedir, nasıl yetişir: Maralfalfa nedir? Kaba yem piyasasını kaba yem fiyatları sayfasında takip edebilirsiniz.
🛒 Maralfalfa Sipariş Ver →Kaynaklar
- Ankara Üniversitesi Açık Ders Malzemeleri, Yemler ve Hayvan Besleme dersi, “3. Hafta: Konsantre yem, karma yem” ders notu (Z. Sarıçiçek), 2020. https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=111087
- Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü, ZZT-212 Hayvan Besleme İlkeleri ders sunumları (Açık Ders Malzemeleri), “Yemlerin sınıflandırılması” ve “Yoğun (kesif) yemler”, 2020. https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=111940 · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=111942 · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=111943
- Ankara Üniversitesi Açık Ders Malzemeleri, “9. Hafta: Süt Sığırlarının Beslenmesi” ders notu (Z. Sarıçiçek), 2020 (NRC, 2001 kuru madde tüketimi denklemleri). https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=103811
- Özen, N. (Akdeniz Üniv.), Kırkpınar, F. (Ege Üniv.), Özdoğan, M. (Adnan Menderes Üniv.), Ertürk, M. M., Yurtman, İ. Y., “Hayvan Besleme”, TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası, Türkiye Ziraat Mühendisliği VI. Teknik Kongresi bildirisi, 2005; Çizelge 1 ve 2. https://icerik.zmo.org.tr/uploads/portal/resimler/ekler/aa3d9c6ce672447_ek.pdf
- Çayıroğlu, H., Şahin, A., Coşkun, İ. (Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Ziraat Fakültesi), “Süt Sığırlarında Subakut Rumen Asidozisi ve Önleyici Besleme Uygulamaları”, Türk Tarım – Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi 7(8): 1156–1165, 2019. https://doi.org/10.24925/turjaf.v7i8.1156-1165.2475
- Yıldız, G., “Besi Sığırlarının Beslenmesi” ders notu, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi, Hayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları Anabilim Dalı (Açık Ders Malzemeleri). https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=34695
- Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete 27.12.2011, sayı 28155; madde 14 ve 16, Ek-1 (nem), Ek-6 İkinci Bölüm (karma yemlerin besin madde bileşenlerinin etiketlenmesi). FAO FAOLEX kopyası: https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur110863.pdf