Proteini Yüksek
Yem Bitkileri
Kısa cevap: Proteinde baklagiller öndedir: yonca kuru maddede %18–22, fiğ %17–23 ham protein içerir. Buğdaygillerde Red Napier (%16–20) ve taze Maralfalfa (%14–18) öne çıkar; mısır silajı %7–8'de kalır. Ama dönüm başına toplam protein tonaja bağlıdır. En iyi rasyon çoğu zaman bir baklagil ile bir buğdaygili birlikte kullanır.
Ham Protein Tablosu: 10 Kaba Yem Yan Yana
Bu sayfa tek bir soruya bakar: hangi yem bitkisi hayvana daha çok protein verir? Dönüm başına ton, hasat sayısı ve su ihtiyacını Yem Bitkisi Verim Tablosunda, bu rakamların yorumunu En Verimli Yem Bitkisi karşılaştırmasında anlattık. Burada protein oranlarını ve proteinin tonajla nasıl birleştiğini konuşuyoruz.
Tablodaki oranlar kuru maddede ham proteindir (HP). Yani otun suyu çıkarıldıktan sonra kalan kısmın yüzde kaçının protein olduğunu gösterir. Taze ot ile kuru otu bu sayede aynı terazide tartabilirsiniz.
| Yem | Aile / ömür | Ham protein (kuru maddede) | Not |
|---|---|---|---|
| Yonca | Baklagil, çok yıllık (3–5 yıl) | %18–22¹ | Protein lideri. Taze, kuru ot, silaj. Bol su ister. |
| Fiğ (adi, macar) | Baklagil, tek yıllık | %17–23² | Çoğunlukla arpa, yulaf ya da tritikaleyle karışık kuru ot. |
| Yem bezelyesi | Baklagil, tek yıllık | %14–24³ | Erken biçimde yüksek; tahılla karışık ekilir. |
| Korunga | Baklagil, çok yıllık | %12–17⁴ | Kıraç, kireçli toprakta güvenli; kuru tarıma uygun. |
| Red Napier | Buğdaygil (fil otu), çok yıllık | %16–20¹ | Kırmızı fil otu; 2,5–3 m'de hasat. |
| Maralfalfa | Buğdaygil (fil otu), çok yıllık | Taze %14–18, silaj %10–15¹ | Tonaj bitkisi; taze ve silaj. |
| Odot | Buğdaygil (fil otu), çok yıllık | %12–16¹ | Kısa boylu, ince saplı; sık biçilir. |
| Sorgum-sudan otu | Buğdaygil, tek yıllık | Sorgum %8–10, sudan otu %9–12⁵ | Az suyla yaz otu; genç bitkide prussik asit riski. |
| Mısır silajı | Buğdaygil, tek yıllık | %7–8¹ | Protein düşük, enerji yüksek. |
| Buğday samanı | Hasat artığı | %3–4⁶ | Lif kaynağı; protein katkısı yok denecek kadar az. |
Değerler biçim zamanı, çeşit, su ve gübrelemeye göre değişir; ortalama aralıktır.
¹ Kaynak: sitemizdeki Yem Bitkisi Verim Tablosu ve tarla bilgimiz. Yonca için uluslararası veri tabanı Feedipedia taze yoncada ortalama %20,6 verir (INRAE, CIRAD, AFZ ve FAO, feedipedia.org/node/11745).
² Kaynak: Feedipedia, adi fiğ kuru otu %16,9–22,5 (ort. %19,7) ve taze fiğ ort. %23 (feedipedia.org/node/12013, node/12012).
³ Kaynak: Feedipedia, taze yem bezelyesi %14,5–24,0 (ort. %17,7) (feedipedia.org/node/12930).
⁴ Kaynak: Ülger, İ. ve Kaplan, M. (2016), Yerel korunga popülasyonlarında %12,73–15,90; Alınteri Zirai Bilimler Dergisi 31(2): 42–47. Tarım ve Orman Bakanlığı TTSM, Korunga Tescil Raporu (Kazak), Ankara 2022: kuru otta %16,43; 2019–2021 denemelerinde kuru ot verimi çeşit ortalamaları 405–487 kg/da.
⁵ Kaynak: sitemizdeki Sorgum-Sudan Otu mu Mısır Silajı mı? sayfası ve Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü, “Sorgum Sudan Otu Yetiştiriciliği”, 2024.
⁶ Kaynak: Türkiye'deki ölçümlerde işlenmemiş buğday samanı %3,2–3,8 (Uludağ Üniversitesi ve Iğdır çalışmaları, DergiPark); Feedipedia ortalaması %4,2 (feedipedia.org/node/12758).
Tablodan çıkan ilk ders şu: protein lideri yoncadır, onu fiğ ve yem bezelyesi izler. Fil otu ailesinden Red Napier ve Maralfalfa buğdaygiller içinde iyi yerdedir; mısır silajının iki katına yakın protein taşır. Ama baklagillerin önüne geçmez. Bunu söylemek bize bir şey kaybettirmez; yanlış beklenti kaybettirir.
Protein mi, Tonaj mı? Dönüm Başına Hesap
Yüzde tek başına yetmez. Bir dönümden ne kadar protein alacağınızı üç sayı belirler:
Dönüm başına ham protein = yaş ot (ton) × kuru madde oranı × ham protein oranı
Kuru madde neden işin içinde? Çünkü taze otun çoğu sudur. Taze yonca %20–24 kuru maddedir (Feedipedia ort. %19,9; biçim zamanına göre yükselir). Taze Maralfalfa'yı biz hasatta %25–35 kuru maddeyle görüyoruz; sulamaya ve biçim zamanına göre değişir. Mısır silajı %30–35'tir. Yani 1 ton taze ot ile 1 ton kuru ot aynı şey değildir.
| Bitki | Yıllık verim (ton/dönüm) | Kuru madde | Ham protein | Yıllık ham protein (dönüm) |
|---|---|---|---|---|
| Yonca | 6–10 | ~%20–24 | %18–22 | 216–528 kg |
| Mısır silajı | 5–8 | %30–35 | %7–8 | 105–224 kg |
| Korunga (kuru ot) | 0,4–0,5 ton kuru ot⁴ | ~%92 | %12,7–16,4 | 47–74 kg |
| Maralfalfa | Hasat başına 30–40, yılda 70–100 (2. yıldan) | %25–35 | %14–18 | Kendi tartınızla hesaplayın (2. yıldan) |
Hesap: verim × kuru madde × ham protein. Yonca, mısır silajı ve Maralfalfa verimleri verim tablomuzdan; korunga için ⁴ numaralı kaynaktaki kuru ot verimi kullanıldı (kuru ot ~%92 kuru madde). Korunga kıraç ve kuru tarım bitkisidir, sulu parsellerle doğrudan kıyaslanmaz.
Yonca ile mısır silajının dönüm başına protein ve enerji kıyasının ayrıntısı Yonca mı Mısır Silajı mı? sayfasında.
Maralfalfa'da dönüm başına toplam protein, yılda 70–100 tonluk tonaj sayesinde yoncanın üstüne çıkabilir (2. yıldan itibaren). Geç biçimde tonaj artar, protein düşer. Bu yüzden Maralfalfa satırına hazır rakam yazmadık: kesin sayı için bir hasadınızı tartın, kuru maddeyi ve proteini ölçtürün, aşağıdaki hesaba kendi sayınızı koyun.
Bir de şu var: ineğin günde yiyebileceği kuru madde sınırlıdır. Yüksek verimli süt ineğinde önemli olan, o sınırlı kuru maddenin içinde ne kadar protein olduğudur. Burada yoncanın yoğunluğu öne geçer. Tonaj ise hayvan sayısı fazla, arazisi az işletmede öne geçer. İneğin günlük yem miktarını İnek günde kaç kg yem yer? sayfasında konuşuyoruz.
Kendi parseliniz için hesaplayın
Kuru madde: 1,6 ton · Ham protein: 320 kg / dönüm / yıl
Varsayılan değerler yonca örneğidir. Kendi tartım ve analiz sonucunuzu yazın.
Tire Tarlamızdan: Biçim Zamanı Proteini Belirler
Biz İzmir Tire'deki (Işıklı Köyü) tarlamızda Maralfalfa, Odot ve Red Napier yetiştiriyoruz. Yonca, fiğ, korunga yetiştirmiyoruz; onların rakamlarını kamu kaynaklarından verdik. Fil otu tarafında proteini en çok etkileyen şeyin biçim zamanı olduğunu görüyoruz:
- Odot sık biçilir. İlk hasat yaklaşık 60 günde, sonra 30–40 günde bir alınır; yılda 4–6 hasat. Kısa boylu kalır (en fazla ~1,5 m), yerden 5–7 cm'den biçilir. Sık ve genç biçilir, ince saplıdır (Odot hakkında: Odot nedir?).
- Maralfalfa tonaj için bekletilir. İlk hasat yaklaşık 100 günde, bitki 3–3,5 m olunca gelir; sonra 80–90 günde bir, yılda 2–4 hasat. Yerden 10–15 cm'den biçilir. Hasadı geciktirirseniz sap kalınlaşır; tonaj artar ama protein düşer (Maralfalfa hasat rehberi).
- Red Napier 2,5–3 m'de biçilir. 6 m'ye kadar uzayabilir ama 2,5–3 m'de hasat edilir. Takvimi Maralfalfa'ya benzer (Red Napier nedir?).
- Kuru madde sabit değildir. Hasatta %25–35 arasında görüyoruz; bol sulanan genç ot daha sulu, geç biçilen ot daha kurudur. Dönüm hesabınızı bu yüzden tek bir sayıyla değil, aralıkla yapın.
- Gübre. Kimyasal gübre önermiyoruz; ahır gübresi ve kompostu öne alıyoruz (gübre rehberi).
Pratik sonuç: protein istiyorsanız fil otunu geç bırakmayın, tonaj istiyorsanız bir miktar proteinden vazgeçtiğinizi bilin. Çeşitlerin farkını Odot mu Maralfalfa mı? sayfasında anlattık.
Hayvan sayınızı, dönümünüzü ve suyunuzu yazın. Sulanabilir kalıcı parseliniz varsa Maralfalfa'yı konuşuruz; protein açığınız varsa yonca ya da fiğ gibi bir baklagilin daha doğru olduğunu da açıkça söyleriz.
Baklagil + Buğdaygil: Neden Birlikte?
Baklagiller (yonca, fiğ, yem bezelyesi, korunga) köklerindeki bakterilerle havanın azotunu bağlar. Bu yüzden proteinleri yüksektir ve azotlu gübreye az ihtiyaç duyarlar. Buğdaygiller (mısır, sorgum, fil otu, arpa, yulaf) ise daha çok tonaj ve enerji verir, proteinleri daha düşüktür.
İkisini birleştirmenin iki yolu var:
- Tarlada karışım. Fiğ ya da yem bezelyesi; arpa, yulaf veya tritikaleyle birlikte ekilir. Tahıl sarılıcı baklagile destek olur, ot dik durur, biçmek kolaylaşır. Karışımda baklagil oranı arttıkça protein, tahıl oranı arttıkça verim yükselir. Ayrıntı: Fiğ yem bitkisi.
- Yemlikte karışım. Farklı tarlalardan gelen yemler rasyonda birleştirilir. Örneğin mısır silajı ya da Maralfalfa ile yonca kuru otu. Biri hacim ve enerji, öbürü protein getirir. Yonca ile mısır silajını Yonca mı Mısır Silajı mı?, yonca ile Maralfalfa'yı Maralfalfa mı Yonca mı? sayfasında karşılaştırdık.
Bir uyarı: Maralfalfa yonca, fiğ ya da korunganın yerine geçen bir baklagil değildir; farklı bir iş görür. Kurak, kireçli kıraç arazide korunga daha güvenlidir (Korunga mı Maralfalfa mı?). Kışın tarlayı boş bırakmamak için kışlık bitkilerin yeri ayrıdır: Kışlık yem bitkileri.
Kesif Yem Tasarrufu: Ne Beklemeli?
Kaba yemin proteini yükseldikçe rasyonu dengelemek için gereken protein konsantresi azalır. Mantık bu kadar basit. Ama ne kadar azalacağını size hazır bir yüzdeyle söylemeyiz, çünkü üç şeye bağlıdır:
- Hayvanın verimi ve dönemi. Laktasyon başındaki süt ineği ile kuru dönemdeki inek aynı proteini istemez. Virginia Tech'in süt sığırı besleme uzmanına göre yüksek verimli inekte bile rasyon kuru maddesinde %18'in üstünde protein ekonomik ve çevresel açıdan sorgulanır. Kaynak: C. C. Stallings, “Adjusting Ration Protein as Lactation Advances”, Virginia Cooperative Extension, Dairy Pipeline, Temmuz 2000.
- Kaba yemin gerçek analizi. Tablodaki aralıklar ortalamadır. Kendi otunuzun proteini bunun altında ya da üstünde çıkabilir. Yem analizi yaptırmadan rasyon kurmak tahmindir.
- Enerji. Protein tek başına süt yapmaz. Proteini yüksek ama enerjisi düşük bir kaba yemle konsantreyi keserseniz verim düşebilir. Mısır silajının yeri burada ortaya çıkar.
Rasyonu bir zooteknist ya da veteriner hekimle kurun. Başlangıç için yem rasyonu hazırlama ve yem maliyeti nasıl düşürülür? sayfalarına bakabilirsiniz.
Hayvan Grubuna Göre Öneri
Sık Sorulan Sorular
Tonaj tarafı için Maralfalfa çeliği
Paketleri ve güncel fiyatı fiyat sayfasında görebilir, kaç çelik gerektiğini dönüme kaç çelik sayfasından hesaplayabilirsiniz.
🛒 Maralfalfa Sipariş Ver →