Kışlık Yem Bitkileri ve
Yıl Boyu Kaba Yem Planı
Kısa cevap: Kışlık yem bitkileri sonbaharda ekilip ilkbaharda biçilen bitkilerdir: Macar fiği, adi fiğ, tritikale, arpa ve yulaf hasılı, İtalyan çimi ve bunların fiğ+tahıl karışımları. Yazın kaba yemi Maralfalfa, sorgum-sudan otu ve mısır verir. Kışın tarladan taze yem çıkmaz; kış yemi silaj ve kuru ot olarak önceden hazırlanır.
Kışlık ve Yazlık Yem Bitkisi: Fark Ne?
Kışlık yem bitkisi sonbaharda ekilir, kışı tarlada küçük bir bitki olarak geçirir, ilkbaharda hızla büyür ve yaz kuraklığı gelmeden biçilir. Kış ve bahar yağışını kullanır. Yazlık yem bitkisi ise sıcağı sever; ilkbaharda ekilir ya da sürer, yazın büyür, çoğu sulama ister.
Burada sık yapılan bir hata var: “kışlık” demek “kışın yem veren” demek değildir. Kışlık bitkiler kışı tarlada geçirir ama yemini ilkbaharda verir. Aralık–Şubat arasında yemliğe giren ot, neredeyse her işletmede önceden yapılmış silaj ve kuru ottur. Yıl boyu planın özü budur: kış aylarının yemi bir önceki sezonda üretilir.
Kışlık Yem Bitkileri: Ekim, Biçim ve Verim
Aşağıdaki rakamlar kamu kurumlarının ve üniversitelerin yayınlarından alındı. Deneme sonuçları tek yer ve birkaç yıla aittir; kendi tarlanızda farklı çıkabilir. Aralığı yol gösterici olarak okuyun.
| Bitki | Ekim zamanı | Biçim | Yeşil ot verimi | Not |
|---|---|---|---|---|
| Macar fiği (kışlık fiğ) | Eylül başı–Kasım¹ | Çiçeklenme başında¹ | Kıraçta 0,8–1,5 ton/da¹ | Kışa dayanıklı; kıraçta yetişir. Baklagil, toprağa azot bağlar. |
| Adi fiğ | Ilıman bölgede sonbahar; Bornova denemesinde Ekim ortası² | Bornova'da en yüksek verim Nisan sonu biçimde² | Bornova'da yalın ekimde 5,4 ton/da² | Kışa dayanımı düşük; soğuk yerde Macar fiği daha güvenli. |
| Tritikale (hasıl) | İç Anadolu ve Trakya'da Ekim; Ege-Akdeniz sahilinde Kasım–Aralık³ | Ot için süt olumda⁴ | Tahıllar içinde en yüksek: ~3,5 ton/da⁴ | Kışa ve kurağa toleransı iyi³. Denemedeki tahıllarda ham protein %11–12⁴. |
| Arpa / yulaf hasılı | Sonbahar (kışlık çeşit) | Ot için süt olumda⁴ | Tahıl türleri 1,8–3,5 ton/da; arpa kuru otta en düşük⁴. Yulaf için güvenilir tek bir aralık bulamadık. | Çoğunlukla fiğle karışık ekilir. |
| İtalyan çimi | Bornova denemesinde Ekim ortası² | İlk biçim Mart sonu² | 2025 tescil denemelerinde 8,6–9,0 ton/da (kuru ot 1,8–2,0)⁵ | Bu çeşitler kıyı bölgeleri için tescilli; deneme ortalamasıdır. |
| Fiğ + tahıl karışımı | Fiğle aynı; dekara 6 kg Macar fiği + 4–6 kg arpa, buğday ya da kışlık yulaf¹ | Fiğ çiçeklenme başındayken | Karışım oranına ve yere göre değişir | Tahıl fiğe destek olur, ot dik durur, biçmesi kolaylaşır. |
Dönüm ile dekar aynıdır (1.000 m²). Yeşil ot yaş ağırlıktır; kuru ot ile doğrudan kıyaslamayın.
¹ Kaynak: Süzer, S., “Macar Fiği Yetiştirilmesi”, Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, arastirma.tarimorman.gov.tr/ttae (SayfaId=64).
² Kaynak: Kavut, Y. T., Geren, H., Soya, H., Avcıoğlu, R. ve Kır, B. (2014), Ege Üniv. Ziraat Fak. Derg. 51(3): 279–288. İzmir Bornova, 2012–2014; tek yer, iki yıl.
³ Kaynak: Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü, “Tritikale”, arastirma.tarimorman.gov.tr/ttae (SayfaId=48).
⁴ Kaynak: Çaçan, E. ve Kökten, K. (2019), “Tahıl Türlerinin Kaba Yem Olarak Değerlendirilmesi Üzerine Bir Araştırma”, Ege Üniv. Ziraat Fak. Derg. 56(2): 221–229, DOI 10.20289/zfdergi.459694. Bingöl, 2015–2017; buğday, arpa ve tritikale çeşitleri.
⁵ Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi, “Buğdaygil Yem Bitkileri” çeşit kataloğu, 2025; 2025'te tescil edilen dört İtalyan çimi çeşidinin tescil denemesi ortalamaları.
Fiğin ayrıntısını (adi fiğ ile Macar fiği farkı, tohum miktarı, kuru ot verimi) Fiğ Yem Bitkisi sayfasında anlattık; burada tekrar etmiyoruz. İtalyan çiminin çok yıllık çayır-mera karışımlarındaki yeri için Çayır ve Mera Tohumu Rehberi'ne bakın.
Kışa Dayanıklı Yem Bitkileri Hangileri?
- Macar fiği. Kışlık fiğ denince akla gelen budur. Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü'ne göre sıcaklık anormal düşmedikçe soğuktan etkilenmez, çok sert kışlarda bile donmadan kalabilir. Ekimi gecikirse de diğer fiğler kadar zarar görmez.
- Tritikale. Buğday ile çavdarın melezidir. Aynı enstitü kışa ve kurak koşullara toleransının iyi olduğunu bildirir. Kışlık ve yazlık çeşitleri vardır; sonbahar ekimi için kışlık ya da fakültatif çeşit seçin.
- Adi fiğ. Kışa dayanımı düşüktür. Ege ve Akdeniz gibi ılıman yerlerde sonbaharda ekilir; kışı sert yerlerde Macar fiği daha güvenlidir.
- İtalyan çimi. Katalogdaki yeni çeşitler kıyı bölgeleri için tescil edilmiştir. Kışı sert bir yerde ekecekseniz il ya da ilçe tarım müdürlüğünden yerel çeşit önerisi alın.
Yağışa dayalı, sulamasız arazide hangi bitkinin tutunduğunu Susuz Yetişen Yem Bitkileri sayfasında ayrıca ele aldık.
Yazlık Yem Bitkileri Nelerdir?
Yazın kaba yemi üç gruptan gelir:
- Silajlık mısır: tek yıllık, tek biçim, dekardan 5–8 ton. Enerjisi yüksek, suyu çok ister. Ham protein %7–8.
- Sorgum ve sudan otu: tek yıllık, az suyla idare eder, biçildikçe yeniden sürer. Verim tablomuzda sudan otu yılda 12–25, sorgum 8–14 ton/dönüm. Genç bitkide prussik asit riski vardır; kuralları Sorgum-Sudan Otu mu, Mısır Silajı mı? sayfasında anlattık.
- Maralfalfa, Odot, Red Napier: fil otu (Pennisetum purpureum, güncel adı Cenchrus purpureus) grubundan çok yıllık bitkiler. Tohumla değil çelikle çoğalır, bir kez dikilir. Maralfalfa yılda 70–100 ton/dönüm yaş ot verir; Odot yıllık 60–75, Red Napier 50–60 ton/dönüm. İlk yıl verim tam kapasiteye ulaşmaz; 2. yıldan itibaren tam verim.
Yonca da yazın biçilir ama çok yıllık bir baklagildir; nişi farklıdır. Proteinde yonca %18–22 ile öndedir (Proteini Yüksek Yem Bitkileri). Rakamların tamamı: Yem Bitkisi Verim Tablosu.
Kışlık fiğ ve tahıl dönen parselde kalsın. Sulanabilir ve yıllarca bozmayacağınız bir parseliniz varsa Maralfalfa'nın yazın ne kadar yem, kış için ne kadar silaj verebileceğini birlikte hesaplayalım. Arazinize uymuyorsa bunu da açıkça söyleriz.
Maralfalfa'nın Yeri: Kış Bitkisi Değil
Bunu açık yazalım, çünkü sık soruluyor: Maralfalfa kışlık yem bitkisi değildir. Asıl adı Pakchong-1 olan, Tayland kökenli bir fil otu çeşididir. Soğukla birlikte toprak üstü kurur, bitki uykuya yatar, kök canlı kalır ve ilkbaharda toprak ısınınca yeniden sürer. Ege'de bu uyku genellikle 3–4 ay sürer. −8 °C'nin altına düşen yerlerde ilk kış malç ve elyaf örtü gerekir. Ayrıntısı Maralfalfa Kışın Olur mu? sayfasında.
Yani Maralfalfa'dan kış yemi almanın tek yolu, yaz ve sonbahar hasadını silaj yapıp saklamaktır. Taze Maralfalfa %14–18, silajı %10–15 ham protein içerir. Kalın saplı olduğu için kuru balya zordur; balya istiyorsanız ince saplı Odot daha uygundur (Odot balya verimi). Hazır Maralfalfa silajı ise yalnız sınırlı ve sezonluk satılır; durumu Maralfalfa Silajı Satılık mı? sayfasında yazdık.
Maralfalfa fiğin de yerini tutmaz. Fiğ, yonca ve korunga baklagildir; toprağa azot bağlar ve ekim nöbetinde ayrı bir iş görür. Maralfalfa'nın işi farklı: sulanabilir kalıcı bir parselden yazın yüksek tonaj.
Yıl Boyu Kaba Yem Planı: Hangi Ay, Hangi Parsel?
Aşağıdaki takvim Ege kıyı kuşağı için bir örnektir; iki parselli bir işletme düşünür. Dönen parselde kışlık ve yazlık ürün sırayla ekilir, kalıcı parselde Maralfalfa durur. İç ve doğu bölgelerde ayları ileri kaydırın.
| Ay | Dönen parsel | Kalıcı parsel (Maralfalfa) | Yemlikte ne var? |
|---|---|---|---|
| Eylül | Yazlık mısır ya da sorgum hasadı, silaja basılır | İkinci biçim; çoğu yıl kışa silaj ayrılan son biçim | Biçim haftalarında taze Maralfalfa; yeni silaj stoğa girer |
| Ekim | Macar fiği + tahıl, İtalyan çimi ekimi | Yeniden büyüme; sıcak sonbaharda Ekim sonu–Kasım başı son (üçüncü) biçim olabilir | Taze ot azalır, silaja geçiş |
| Kasım–Aralık | Sahilde tritikale ekimi; kışlıklar çıkar | Soğukla uykuya yatar; soğuk yerde malç | Silaj + kuru ot |
| Ocak–Şubat | Kışlıklar yavaş büyür | Uykuda | Silaj + kuru ot (en sıkışık dönem) |
| Mart | İtalyan çiminde ilk biçim mümkün (Mart sonu) | Ege'de Mart–Nisan arası yeniden sürer | Silaj + ilk yeşil ot |
| Nisan–Mayıs | Fiğ + tahıl biçimi; kuru ot ya da silaj | Büyüme | Bahar yeşil otu; kuru ot stoğu yapılır |
| Haziran | İkinci ürün silajlık mısır ya da sorgum-sudan ekimi | Sürmeden 80–90 gün sonra ilk biçim | Kuru ot + kalan silaj |
| Temmuz–Ağustos | Yazlık ürün büyür; sorgum-sudanda biçim (60 cm kuralı) | Yeniden büyüme (parsel dilimlere bölünüp sırayla biçilirse dilim dilim taze ot) | Dilim biçilirse biçim haftalarında taze Maralfalfa; sorgum-sudan |
Ege'de yılda 2–3 biçim. Kalıcı parsel 80–90 günde bir biçilir; aradaki aylarda yeniden büyür, her ay hasat çıkmaz. Örnek takvimdir; ekim ve biçim tarihleri yıla, rakıma ve çeşide göre değişir. Kışlık ekim ve biçim ayları yukarıdaki tablodaki kaynaklardan; Maralfalfa sürme ve uyku dönemi sitemizdeki bölge tablosundan.
Rotasyon Örneği: İki Parsel, İki İş
Maralfalfa'yı dönen parsele koymayın: çok yıllık bitkidir, her yıl sürülen tarlada yaşamaz. Kışlık bitkileri de kalıcı parsele ekmeye çalışmayın; iki sistemi ayrı tarlada tutmak işi kolaylaştırır. Gübrede kimyasal önermiyoruz; ahır gübresi ve kompostu öne alıyoruz (gübre rehberi).
Hesap: Kış Açığını Hangi Parsel Kapatır?
Biz İzmir Tire'deki (Işıklı Köyü) tarlamızda Maralfalfa, Odot ve Red Napier yetiştiriyoruz; fiğ, tritikale ya da İtalyan çimi yetiştirmiyoruz. Bu yüzden onların rakamlarını kamu kaynaklarından verdik. Ege'de bitki 3–4 ay uykuda kalır, sürdükten sonra ilk biçime 80–90 gün daha gerekir; yani çoğu yıl Ekim–Haziran arası 8–9 ay taze biçim yoktur. İlk yıl verim tam kapasiteye ulaşmaz; 2. yıldan itibaren tam verim. Kış açığını hesaplamak için basit bir örnek yapalım.
Ahırınızın ayda 10 ton (günde yaklaşık 330 kg) yaş kaba yem tükettiğini varsayın. Yukarıdaki takvimde Eylül biçiminden sonra Ekim'den Haziran'daki ilk biçime kadar kalıcı parselden taze ot çıkmaz; bu dönemin yemi stoktan gelir. Stok = günlük ihtiyaç × gün sayısı: günde 330 kg × yaklaşık 240 gün (8 ay) ≈ 80 ton. Bunun Nisan–Mayıs kısmını (yaklaşık 2 ay) kışlık fiğ-tahıl parseli kapatırsa stok ihtiyacı yaklaşık 60 tona iner. İlk yıl verim tam kapasiteye ulaşmaz; 2. yıldan itibaren tam verim. Silajlamada da bir miktar fire olur; alanı hesaplarken fazladan pay bırakın. 80 tonluk stok farklı parsellerden şöyle çıkar:
| Kaynak | Verim (ton/dönüm, yaş) | 80 ton için alan |
|---|---|---|
| Maralfalfa, tek hasat (ikinci yıldan itibaren) | 30–40 | 2–2,7 dönüm |
| Silajlık mısır (yılda 1) | 5–8 | 10–16 dönüm |
| Adi fiğ (Bornova denemesi) | 5,4 | ~15 dönüm |
| Tahıl hasılı (Bingöl denemesi) | 1,8–3,5 | ~23–44 dönüm |
Bu tabloyu doğru okuyun. Rakamlar yaş ağırlıktır; kuru madde, enerji ve protein bitkiden bitkiye değişir. Maralfalfa hasatta %25–35 kuru madde içerir, mısır silajı %30–35. Fiğin proteini Maralfalfa'dan yüksektir. Silajlamada da kayıp olur. Yani tonu ton kıyaslamak Maralfalfa'yı olduğundan iyi gösterebilir. Tablonun asıl söylediği şu: kış stoğunun büyük kısmını küçük bir kalıcı parselin sonbahar hasadı karşılayabilir, proteini ve toprağı ise kışlık fiğ parseli toparlar. Kendi ihtiyacınızı kaba yem ihtiyacı hesaplama ve inek günde kaç kg yem yer? sayfalarıyla çıkarın. Silajı doğru basmak için Silaj Nasıl Yapılır?
Sık Sorulan Sorular
Kalıcı yaz parseli için Maralfalfa çeliği
Paketleri ve güncel fiyatı fiyat sayfasında görebilir, kaç çelik gerektiğini dönüme kaç çelik sayfasından hesaplayabilirsiniz.
🛒 Maralfalfa Sipariş Ver →