Tritikale Hasılı: Tritikale Nedir, Ne Zaman Ekilir?
Verimi, Protein Değeri ve Silajı

Son güncelleme: 11 Kasım 2026 · Hazırlayan: Turhan Kendirli (İzmir Tire)

Tritikale Nedir?

Tritikale, buğday ile çavdarın melezlenmesiyle elde edilmiş bir tahıldır. Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü kışa ve kurak koşullara toleransının iyi olduğunu, çoğunlukla tane olarak hayvan yeminde kullanıldığını, zaman zaman da hasıl olarak kaba yem ve otlatma için yetiştirildiğini yazar.^[1] Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü melezlemenin amacını, çavdarın kötü koşullara dayanıklılığını buğdayın verim gücüyle birleştirmek diye özetler.^[2]

Tritikale hasılı, bu tahılın tane için beklenmeden yeşilken biçilmesidir. Biçilen ot taze verilir, silaj yapılır ya da kurutulup kuru ot olarak saklanır. Kışı tarlada geçirir, ilkbahar yağışıyla büyür ve ilkbahar sonunda biçilir; bu yüzden kışı sert, yaz suyu olmayan kıraç tarlalarda sık tercih edilir.

Not: Tarlamızda tritikale yetiştirmiyoruz ve tohum satmıyoruz; bu sayfadaki rakamlar kamu ve üniversite kaynaklıdır, her biri sayfa sonundaki Kaynaklar listesine bağlıdır. Kışlık bitkilerin genel karşılaştırması kışlık yem bitkileri sayfasındadır; burada yalnız tritikaleyi anlatıyoruz.

Tritikale Hasılı Ekim ve Verim Tablosu

Dönüm ile dekar aynı alandır, 1.000 m². Yeşil ot yaş ağırlıktır, kuru ot kurutulmuş ağırlıktır; ikisini doğrudan kıyaslamayın. Yozgat değerleri kaynakta ton/hektar verilmiştir, dekara biz çevirdik (10,34 t/ha = 1.034 kg/da). Deneme sonuçları tek yere ve birkaç yıla aittir.

Tritikale Ne Zaman Ekilir, Dönüme Kaç Kilo?

Kışı sert iç bölgelerde tritikale Ekim ayında, kıyıda Kasım–Aralık'ta ekilir.^[1] Ot için erken ekim öne çıkar: Bingöl'de 1 Ekim–2 Kasım arasında dört ayrı tarihte ekilen tahıllarda en yüksek değerler erken ekimlerden alındı ve ot için 1–15 Ekim önerildi.^[3] Menemen'de ise ekim 1 Aralık yerine 9 Ocak'a kaydığı yıl ortalama silajlık hasıl 8.555 kg/da'dan 4.021 kg/da'ya indi; o yıl Nisan–Mayıs da sıcak ve kurak geçti.^[4]

Dekara yaklaşık 20 kg tohum yeterlidir; Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü mibzerle 22–25 kg önerir, serpme ekimde bu miktarı 2–3 kg artırmayı yazar. Ekimden önce tohum, sürme gibi hastalıklara karşı ilaçlanır.^{[1] [2]} Bingöl ve Menemen denemelerinde 20 cm sıra arası kullanılmıştır.^{[3] [4]}

Neden Tritikale? Soğuk, Kıraç ve Hastalık

• Soğuk ve kurak. Isparta İl Müdürlüğü soğuk ve kurak şartlara dayanıklılığının fazla olduğunu, kuru tarım alanlarına uyumunun iyi olduğunu ve çavdarın yetiştiği topraklarda yetişebildiğini yazar.^[2]
• Verim. Bingöl'de aynı kıraç koşulda tritikale denemenin en yüksek yeşil otunu verdi (3.141 kg/da; arpa ve buğdayda 1.855–2.427 kg/da). Kuru otta ekmeklik buğdayla birlikte en üstteydi.^[3]
• Hastalık. Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü yaprak hastalıklarına tarla koşullarında toleranslı olduğunu bildirir.^[1]
• Yatma. Tritikale fazla su istemez. Sapa kalkmada tek bir sulama verimi artırır, ama fazla sulama yatmaya yol açabilir.^[2]

Gübrede Isparta İl Müdürlüğü kuru tarımda ekimle dekara 15 kg DAP, ilkbaharda da saf azotu 6–7 kg'a tamamlamayı önerir.^[2] Biz kendi tarlamızda kimyasal gübre önermiyor, ahır gübresi ve kompostla çalışıyoruz; ahır gübresi kullanıyorsanız miktarı toprak analizine göre ayarlayın.

Tritikale Protein Değeri: Biçim Dönemine Göre

Tritikale erken biçildikçe protein yükselir, geç biçildikçe ot artar. Yozgat Sorgun'da sulamasız iki yıllık denemede Karma-2000 tritikalesi üç dönemde biçildi.^[5]

Aralıklar iki deneme yılının değerleridir. Protein için erken, ot hacmi için geç biçin; denemeyi yürütenler tam çiçeklenmeyi önerir.^[5] Proteini yüksek diğer kaynaklar için proteini yüksek yem bitkileri sayfasına bakın.

Arpa mı, Yulaf mı, Tritikale mi?

Üç tahıl da kışlık hasıl olarak ekilir. Aşağıdaki tablo yalnız kaynakta ölçülmüş farkları gösterir; arpa ve yulafın ayrıntısı kendi sayfalarındadır: arpa hasılı ve silajı, yulaf hasılı.

NYD (nispi yem değeri), hayvanın otu ne kadar yiyeceğini ve ne kadar sindireceğini birlikte gösterir; lezzet için ölçülmüş tek karşılaştırma budur. Arpa kuru ot aralığı Bingöl'deki iki ve altı sıralı arpa çeşitlerinindir.^[3]

Tritikale Silajı, Yeşil Yem ve Kuru Ot

Silaj: Menemen'de (İzmir) sulamasız yetiştirilen dokuz tritikale çeşidi hamur olum başında, yerden biçilerek silajlandı. Silajlık hasıl 2.593–10.424 kg/da, biçimdeki kuru madde %25,5–38,2, silajın ham proteini %8,8–10,8, pH'sı 4,43–5,35 çıktı.^[4] Kuru madde yıla göre çok değişti: kurak ve sıcak yılda ortalama %36,8, yağışı düzenli yılda %28,2.^[4]

Soldurma gerekir mi? Denemede ot, kuru maddesi %30–35'e çıkana kadar soldurulduktan ya da kuruysa nemlendirildikten sonra silolandı.^[4] Yani hamur olum başında biçilen tritikale çoğu zaman bu aralığa yakındır; yağışlı yılda ot sulu kalırsa kısa bir soldurma, çok kuruysa ince kıyım ve iyi sıkıştırma gerekir. Sıkıştırma ve örtme adımları silaj nasıl yapılır sayfasında.

Yeşil yem: Başaklanma öncesinde biçilen ot protein bakımından en zengin dönemdedir ama hacmi azdır.^[5] Taze verilecekse her gün ihtiyaç kadar biçin.

Kuru ot: Isparta İl Müdürlüğü tritikalenin kuru ot veriminin yüksek olduğunu, uzun süre saklanabildiğini ve süt sığırlarına silaj olarak da yedirilebildiğini yazar.^[2] Kuru ot için tam çiçeklenmede biçin, birkaç gün yağışsız hava bekleyin.

Fiğ ile Karışık Ekim

Tritikale fiğle karışık da ekilir. Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü silaj için dekara 7 kg Macar fiği + 3 kg arpa ya da tritikale önerir.^[7] Dik duran tahıl fiğe destek olur, fiğ de karışımın proteinini artırır. Oran, ekim ve biçim zamanı için fiğ ekimi sayfasına bakın.

Tritikale Çeşitleri ve Tohumu Nereden Alınır?

Çeşidi bölgenize göre seçin. Menemen denemesinde Tacettinbey ve Ege Yıldızı kıyı kuşağı için yazlık; Tatlıcak-97, Melez-2001, Mikham-2002, Karma, Presto ve BDMT 06-5K kışlık ve fakültatif çeşitler olarak tanımlandı. Silaj için erkencilik ve hasıl verimiyle Ege Yıldızı, Tacettinbey ya da Tatlıcak-97 önerildi.^[4] Bingöl denemesindeki Ümranhanım çeşidi Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nden alınmıştır.^[3] Kışı sert yerde yazlık çeşit ekmeyin.

Tescilli çeşitlerin güncel listesi Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi'nin (TTSM) tarla bitkileri çeşit listesindedir.^[8] Tohumluğu tescilli çeşitten, Tarım Kredi Kooperatifleri ya da yetkili tohum bayilerinden alın; ilinize uygun çeşidi il veya ilçe tarım müdürlüğünüze sorun. Biz tritikale tohumu satmıyoruz. Kaba yem fiyatlarının genel durumu için kaba yem fiyatları sayfasına bakabilirsiniz.

Hesap Örneği: 1 Dönüm Kıraç Tarlada Tritikale

İç Anadolu'da sulanmayan 1 dönüm (1.000 m²) tarlaya kuru otluk tritikale ekeceğinizi düşünelim. Takvim Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Isparta İl Müdürlüğü önerisinden, verim Yozgat Sorgun denemesinden alınmıştır.^{[1] [2] [5]}

1. Eylül: Tarlayı hazırlayın. Ahır gübresi kullanacaksanız bu aşamada toprağa karıştırın.
2. Ekim: Mibzerle 22–25 kg ilaçlı tohum, 5–6 cm derine. 5 dönüm için 110–125 kg tohum.
3. Kasım–Mart: Bitki kışı tarlada geçirir. Bu aylarda yalnız gözleyin.
4. Mayıs ortası–sonu: Yozgat'ta tam çiçeklenme biçimleri 15–28 Mayıs arasına düştü.^[5] Kuru ot için bu dönemde biçin.
5. Beklenen ürün: Dekardan 964–1.034 kg kuru ot, ham proteini %13,8–15,3.^[5] Bizim hesabımızla bu, dekar başına yaklaşık 133–158 kg ham protein eder (964 × 0,138 ve 1.034 × 0,153).
6. Silaj yaparsanız: Menemen'de hamur olum başında dekardan kuru madde verimi geç ekilen ve kurak geçen yılda ortalama 1.479 kg, ertesi yıl 2.417 kg oldu.^[4] Kendi tarlanızda, yağışa bağlı olarak daha az ya da çok çıkabilir; ilk yılı ölçüm yılı sayın.
7. Haziran: Tarla boşalır. Sulanabiliyorsa ikinci ürüne geçebilirsiniz; silajlık mısır ekimi sayfasına bakın.

Takvim örnektir; ekim ve biçim tarihleri yıla, rakıma ve çeşide göre değişir. Hayvan sayınıza göre kaç dönüm gerektiğini kaba yem ihtiyacı hesaplama sayfasında çıkarabilirsiniz.

Kıraç Parselde Tritikale, Sulanan Parselde Maralfalfa

Tritikale kıraç parselin, Maralfalfa sulanabilen parselin yem bitkisidir; biri diğerinin işini görmez, takvimde birbirini tamamlar. Tritikale sonbaharda ekilir, ilkbahar sonunda biçilir ve biter. Maralfalfa (asıl adı Pakchong-1) çok yıllıktır, ömrü yaklaşık 15 yıldır; kışın uykuya yatar, ilkbaharda kökten yeniden sürer ve yaz boyunca biçilir. İzmir Tire'deki (Işıklı) tarlamızda ilk biçimi yaklaşık 100. günde, 3–3,5 m boyda, yerden 10–15 cm yükseklikten yapıyoruz; sonra tonaj için 80–90, protein için 50–60 günde bir biçiyoruz. Biçim başına dekardan 30–40 ton, yılda 70–100 ton yaş ot alınır. İlk yıl verim tam kapasiteye ulaşmaz, ikinci yıldan itibaren tamdır.

Maralfalfa kuraklığa dayanıklıdır ama susuz büyümez; suyu mısırın yaklaşık üçte biri kadardır. Bu yüzden tamamen kıraç tarlada tritikale, biraz su verebildiğiniz parselde Maralfalfa daha doğru seçimdir. −8 °C altına inen yerlerde ilk kış kök, malç ve örtüyle korunur; ayrıntı Maralfalfa kışın ne olur? sayfasında. Sulama imkânı kısıtlı yerler için kurak bölge için yem bitkisi ve susuz yetişen yem bitkileri sayfalarına, tüm türler için yem bitkileri rehberine bakın.

Biz tritikale yetiştirmiyoruz ve tohum satmıyoruz; yalnız Maralfalfa, Odot ve Red Napier çeliği gönderiyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. Süzer, S., “Kıraç Arazilere Uygun Alternatif Bir Tahıl Tritikale Yetiştiriciliği”, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü (tarih belirtilmemiş). https://arastirma.tarimorman.gov.tr/ttae/Sayfalar/Detay.aspx?SayfaId=48
2. Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, “Tritikale Tarımı” yetiştiricilik broşürü (belge 2014). https://isparta.tarimorman.gov.tr/BelgelerArsiv/Faydal%C4%B1%20Bilgiler/%E2%80%8BBitkisel%20Yeti%C5%9Ftiricilik/Tarla%20Bitkileri%20Yeti%C5%9Ftiricili%C4%9Fi/Tritikale%20Tar%C4%B1m%C4%B1.pdf
3. Karabulut, D., Çaçan, E. (Bingöl Üniversitesi), “Farklı Zamanlarda Ekilen Bazı Tahıl Türlerinin Ot Verimi ve Kalitesi Bakımından Karşılaştırılması”, Alınteri Zirai Bilimler Dergisi 33(2): 125–131, 2018. https://doi.org/10.28955/alinterizbd.360031
4. Kavut, Y. T., Soya, H., Geren, H., Geren, H., Ünsal, R., Sevim, İ., Avcıoğlu, R. (Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi; Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü, Menemen), “Menemen Koşullarında Yetiştirilen Bazı Tritikale Çeşitlerinin Silajlık Hasıl Verimi ve Silaj Kalite Özellikleri Üzerinde Araştırmalar”, ANADOLU 22(1): 33–44, 2012. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/19887
5. Bulut, B., Başaran, U. (Yozgat Bozok Üniversitesi), “Çavdarın Yem Bitkisi Olarak Arpa ve Tritikale İle Karşılaştırılması; Ot Verimi ve Kalitesinin Biçim Dönemine Bağlı Değişimi”, Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 37(1): 35–49, 2023. https://doi.org/10.20479/bursauludagziraat.1140890
6. Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü, “Orta Anadolu Bölgesi Yulaf Araştırmaları” proje özeti (TAGEM, 2024–2027). https://arastirma.tarimorman.gov.tr/bahridagdas/Belgeler/projeler/devam%20eden/61-TR.pdf
7. Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, “Macar Fiği” yetiştiricilik broşürü (tarih belirtilmemiş). https://isparta.tarimorman.gov.tr/BelgelerArsiv/Faydal%C4%B1%20Bilgiler/%E2%80%8BBitkisel%20Yeti%C5%9Ftiricilik/Tarla%20Bitkileri%20Yeti%C5%9Ftiricili%C4%9Fi/Macar%20Fi%C4%9Fi%20Tar%C4%B1m%C4%B1.pdf
8. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkez Müdürlüğü (TTSM), “Tarla Bitkileri Çeşit Listesi”. https://www.tarimorman.gov.tr/BUGEM/TTSM/Sayfalar/Detay.aspx?SayfaId=85