Arpa Hasılı Silajı: Ne Zaman Biçilir?
Verim, Besin Değeri ve Yapımı

Son güncelleme: 11 Kasım 2026 · Hazırlayan: Turhan Kendirli (İzmir Tire)

Arpa Hasılı Nedir, Ne Zaman Biçilir?

Kışlık arpayı dane için yaz başına kadar beklemek yerine yeşilken biçip yem yapmaya arpa hasılı denir. Hayvana yeşil verilir, kuru ot ya da silaj yapılır. Silaj için biçim zamanı hamur olum başıdır. Harran ve Çukurova üniversitelerinin ortak denemesinde hamur olumda biçilen arpa yaklaşık 2 saat soldurularak %30–35 kuru maddeye getirildi.^[1] Kanada'nın Alberta eyaleti tarım kılavuzuna göre ayakta duran arpa yaklaşık %35 kuru maddeye, Orta Alberta'da başaklanmadan üç hafta kadar sonra, hamur olumun başında iner.^[2]

Hamur olumu tanımak kolaydır: başaktan bir dane alıp tırnakla sıkın. Süt gibi sıvı geliyorsa erkendir; yumuşak peynir kıvamında hamur çıkıyorsa zamanı gelmiştir. Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü de fiğ-arpa silajında arpanın danesi peynir kıvamındayken biçilmesini önerir.^[3] Arpa bu dönemden diğer tahıllardan hızlı geçer: Victoria (Avustralya) tarım bakanlığının kılavuzu arpada en iyi biçim aralığının 3–4 gün kadar kısa olabileceğini yazar.^[4]

Not: Tarlamızda arpa yetiştirmiyoruz ve tohum satmıyoruz; bu sayfadaki rakamlar kamu ve üniversite kaynaklıdır, her biri sayfa sonundaki Kaynaklar listesine bağlıdır.

Biçim Dönemine Göre Kuru Madde, Protein ve Silaj

Biçim geciktikçe ot artar, protein ve kalite düşer. Osmaniye'de yağışa dayalı arpa-yem bezelyesi denemesinde, karışımların ortalamasında süt olumdaki biçim başaklanma başındakinden %34 fazla yeşil ot verdi; ham protein ise %13,1'den %10,2'ye indi.^[5] Silaj için asıl mesele kuru maddedir: çok yaş ot sızıntı verir ve kötü kokar, çok kuru ot sıkışmaz ve küflenir.

Kuru madde yüzdeleri farklı ülkelerin kılavuzlarından ve denemelerden alınmıştır; tarlanızdaki değer yıla ve çeşide göre değişir.

Arpa Hasılı Verimi: Dekardan Kaç Kilo Yeşil Ot?

Verimi en çok yağış ve su belirler. Yeşil ot yaş, kuru ot kurutulmuş ağırlıktır.

Osmaniye satırı hektar başına verilen değerlerin dekara çevrilmiş halidir (46.386 ve 13.477 kg/ha). Aksaray'da kuraklık nedeniyle süt olumdaki biçim (882 kg/da) erken biçimden daha az ot verdi.^[8]

Arpa Silajı Nasıl Yapılır? Adım Adım

1. Biçim yüksekliği: Victoria kılavuzu yerden 7–10 cm yükseklikten biçmeyi önerir; daha yüksek biçim verimi düşürür.^[6]
2. Soldurma: Hamur olumda biçilen arpa ayakta zaten istenen kuru maddeye yakındır; kısa bir soldurma yeter ya da hiç gerekmez.^{[6] [1]} Başaklanmada biçtiyseniz otu geniş ve kabarık sıralarda %33 kuru maddenin üstüne kadar soldurun.^[4]
3. Parça boyu: Tahıl sapı içi boş olduğu için kısa doğranmalıdır. Victoria kılavuzu 2–5 cm önerir, ot ne kadar kuruysa o kadar kısa doğranmalıdır; Harran denemesinde 1,5–2 cm doğrandı.^{[6] [1]} Kısa kıyım başak ile sapı karıştırır, hayvan başağı seçip sapı bırakamaz.^[6]
4. Sıkıştırma ve örtme: Silo ince ince doldurulup her katta traktörle sıkıştırılır, hemen naylonla kapatılır. Tekniği silaj nasıl yapılır sayfasında anlattık.
5. Katkı: Erken biçilen otta katkı işe yarar: Van'daki denemede süt olumda biçilen arpaya melas katılması fermantasyonu iyileştirdi.^[10] Kalite için diğer önlemler silaj kalitesi nasıl artırılır sayfasında.
6. Açma: Harran denemesinde katkısız arpa silajının pH'sı 7. günde 4,52, 28. günde 4,27, 56. günde 3,99 ölçüldü; yani asitlenme iki ay boyunca sürdü.^[1] Silajı bu süreden önce açmamak güvenlidir. Açılan yüzeyi hızlı tüketin: tahıl silajında açıldıktan sonra ısınma ve küflenme sık görülen bir sorundur.^[6]

Kılçık Sorunu ve Kılçıksız Çeşit

Arpanın ot olarak en büyük kusuru kılçığıdır. Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Selçuk Üniversitesi'nin derlemesi, kılçıkların kuruyunca sertleştiğini ve hayvanların bu otu yemekten kaçındığını yazar.^[7] Alberta kılavuzu da pürüzlü kılçıklı çeşitler olgunluğa yakın biçildiğinde çene şişliği (lump jaw) sorunları görülebileceğini belirtir.^[2] Bu yüzden biçimi sert hamura bırakmayın ve otu kısa doğrayın.

Diğer çözüm kılçıksız çeşittir. GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nün 2025'te tescil ettirdiği Çetiner Kılçıksız Arpa için dekarda 3.074 kg yeşil ot ve 1.035 kg kuru ot verimi bildirilmiştir.^[9]

Arpa Hasılı Besin Değeri: Protein, Lif, Enerji

Arpa hasılı enerji yemidir; protein yemi değildir. Harran denemesinde hamur olumda biçilen taze hasılın kuru maddesinde %7,8 ham protein, %55,3 NDF ve %32,2 ADF ölçüldü.^[1] Aynı ekibin ölçümünde katkısız arpa silajının metabolik enerjisi kuru maddenin kilogramında 7,82 MJ, laktasyon net enerjisi 4,51 MJ olarak hesaplandı.^[11] Çetiner çeşidinin silajında ham protein %10,0, NDF %52,1 ve ADF %34,1'dir.^[9]

Danesiyle birlikte biçildiği için hasıl nişasta da getirir. Proteini düşük olduğundan rasyonda bir protein kaynağıyla tamamlanır; Selçuk Üniversitesi'nin çalışması tahıl otlarının protein takviyesi istediğini vurgular.^[8] Bu yüzden arpa çoğu zaman fiğ ya da bezelyeyle karışık ekilir; karışım için fiğ ekimi sayfasına bakın. Rasyon kurarken yem rasyonu hazırlama sayfası yardımcı olur.

Hasıl mı, Kuru Ot mu, Dane mi?

Silaj: Kaba yem açığınız varsa ve siloyu dolduracak makine bulabiliyorsanız en çok yemi hamur olum silajı verir; dane de silajın içinde hayvana gider.^[2] Tarla Mayıs'ta boşalır, sulanabiliyorsa ikinci ürüne geçebilirsiniz.

Kuru ot: Tahıllar kuru ot için yeşilken, süt olum döneminde biçilmelidir.^[8] Kuru otta kılçık sertleşir;^[7] kılçıklı çeşitle kuru ot yapacaksanız biçimi geciktirmeyin. Balya silajı yapacaksanız Victoria kılavuzu hamur olumda %38–45 kuru madde ve doğrayıcılı balya makinesi önerir.^[4]

Dane: Kaba yeminiz yetiyor, eksik olan kesif yemse arpayı daneye bırakmak daha mantıklı olabilir. Açığınızı kaba yem ihtiyacı hesaplama sayfasında bulun.

Ekim Zamanı ve Tohum Normu

Hasıl için kışlık arpa sonbaharda ekilir. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü kışlık arpanın bölgeye göre değişmekle birlikte Eylül–Ekim'de ekilmesini, dekara mibzerle 22–24 kg, serpme ekimde 24–26 kg tohum atılmasını ve 4–6 cm derinlik verilmesini önerir; bu norm dane arpası içindir.^[12] Ot denemelerinde dekara 18–25 kg kullanıldı: Osmaniye'de 18 kg ve 20 cm sıra arası (ekim 23 Kasım), Aksaray'da 25 kg (ekim 22–23 Ekim).^{[5] [8]}

Arpa, Yulaf, Tritikale: Hasılda Fark

Arpa erken olgunlaşır, pencere kısadır; yulaf ve tritikale biçimde daha çok zaman tanır. Ayrıntı için yulaf hasılı ve tritikale hasılı sayfalarına bakın.

Hesap Örneği: 1 Dönüm Arpa Hasılı Kaç Gün Yeter?

1 dönüm (1.000 m²) arpa hasılını hamur olumda biçtiğinizi düşünelim. Yağışı iyi bir yılda Çetiner çeşidinin tescil verisine yakın 3.000 kg yeşil ot, kurak bir yılda Aksaray'daki gibi süt olumda 882 kg alınabilir.^{[9] [8]} Siloda kayıp için %10 pay ayırıyoruz; bu bizim varsayımımızdır.

18 kg, inek günde kaç kg yem yer sayfasındaki örnek rasyonun silaj payıdır.

Tarla Takvimi: Ekimden Silo Açmaya

Kıyı Ege ve Akdeniz için örnek bir takvim. Tarihleri Osmaniye denemesinden ve Harran Üniversitesi'nin kavanoz silajı açma ölçümlerinden aldık.^{[5] [1]}

1. Ekim–Kasım: Toprağı hazırlayın, dekara 18–25 kg tohumla ekin.
2. Mart–Nisan başı: Başaklanmayı izleyin. Osmaniye'de başaklanma başı 8 Nisan'da geldi.
3. Mayıs başı: Süt olum. Osmaniye'de 1 Mayıs. Kuru ot yapacaksanız biçim zamanıdır.
4. Mayıs ortası: Hamur olum başı. Danesi her gün sıkarak kontrol edin; arpada pencere 3–4 gündür. Biçin, kısa soldurun, 2–5 cm doğrayın, aynı gün sıkıştırıp örtün.
5. Temmuz ortası: Biçimden yaklaşık iki ay sonra siloyu açın.

Mayıs ortası bizim tahminimizdir; hamur olum yıla, rakıma ve çeşide göre kayar, iç bölgelerde daha geç gelir.

Kışın Arpa Silajı, Yazın Maralfalfa: Yıl Boyu Kaba Yem

Arpa hasılı serin mevsimin yemidir: sonbaharda ekilir, Mayıs'ta silo olur. Maralfalfa sıcak mevsimin yemidir: kışın uykuya yatar, ilkbaharda kökten yeniden sürer, yaz ve sonbahar boyunca biçilir. İzmir Tire'deki (Işıklı) tarlamızda Maralfalfa'yı ilk biçimde 3–3,5 m boyda, sonra tonaj için 80–90 günde bir, protein için 50–60 günde bir, yerden 10–15 cm yükseklikten biçiyoruz. Biçim başına dekardan 30–40 ton, yılda 70–100 ton yaş ot alınır; ilk yıl verim tam kapasiteye ulaşmaz, ikinci yıldan itibaren tamdır.

Besin değerinde de tamamlarlar. Arpa hasılı danesiyle nişasta getirir, proteini düşüktür. Maralfalfa'nın taze otunda ham protein %14–18, silajında %11–14'tür; enerji değeri yüksektir, danesi olmadığı için nişastası düşüktür ve nişasta rasyonda tamamlanır. Maralfalfa silajı 21–28 günde olur; yapımı Maralfalfa silajı nasıl yapılır sayfasında.

Maralfalfa çok yıllıktır, ömrü yaklaşık 15 yıldır; arpayla aynı parselde münavebeye girmez, ayrı ve sulanabilir bir parsel ister. Kuraklığa dayanıklıdır ama susuz büyümez, mısırın yaklaşık 1/3'ü kadar su ister. −8 °C altına inen yerlerde ilk kış malç ve örtü gerekir; ayrıntı Maralfalfa kışın ne olur? sayfasında. Kış seçenekleri için kışlık yem bitkileri, silajın temeli için silaj nedir sayfalarına bakın. Biz arpa yetiştirmiyoruz ve tohum satmıyoruz; yalnız Maralfalfa, Odot ve Red Napier çeliği gönderiyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. Bozkurt Kiraz, A. (Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi), Kutlu, H. R. (Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi), “Arpa Silajının Ham Besin Madde İçerikleri Üzerine Rekombinant İnokulant Katkısının Etkileri”, Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi 20(2): 105–118, 2016. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/225577
2. Government of Alberta, Agriculture and Irrigation (Kanada), “Annual crops for silage” (tarih belirtilmemiş). https://www.alberta.ca/annual-crops-for-silage
3. Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, “Macar Fiği” yetiştiricilik broşürü (tarih belirtilmemiş). https://isparta.tarimorman.gov.tr/BelgelerArsiv/Faydal%C4%B1%20Bilgiler/%E2%80%8BBitkisel%20Yeti%C5%9Ftiricilik/Tarla%20Bitkileri%20Yeti%C5%9Ftiricili%C4%9Fi/Macar%20Fi%C4%9Fi%20Tar%C4%B1m%C4%B1.pdf
4. Mickan, F., Hill, J., Department of Primary Industries Victoria (Avustralya), “Forage Cereals: Harvest and Storage – When to Cut for Whole-Crop Cereal Silage”, Agriculture Note AG1243, 2006 (güncelleme 2008). https://enlight.dairyaustralia.com.au/pluginfile.php/15368/mod_page/content/2/FORAGE%20CEREALS%20%20When%20to%20cut%20for%20Wholecrop%20Cereal%20Silage.pdf
5. Dönmez, H. B. (Çukurova Üniversitesi Tufanbeyli MYO), “Yağış koşullarında yem bezelyesi + arpa karışımının ot verimi ve kalitesi üzerine türlerin karışım oranları ve hasat zamanlarının etkisi”, Ahi Ziraat Dergisi 4(2): 82–93, 2024. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4290659
6. Mickan, F., Department of Primary Industries Victoria (Avustralya), “Forage Cereals: Harvest and Storage – Harvesting Whole-Crop Cereal Silage”, Agriculture Note AG1244, 2006 (güncelleme 2008). https://enlight.dairyaustralia.com.au/pluginfile.php/15368/mod_page/content/2/FORAGE%20CEREALS%20Harvesting%20Wholecrop%20Cereal%20Silage.pdf
7. Çeri, S. (Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü, Konya), Acar, R. (Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi), “Serin İklim Tahıllarının Hayvan Beslemede Yeşil ve Kuru Ot Olarak Kullanımı”, Bahri Dağdaş Bitkisel Araştırma Dergisi 8(1): 178–194, 2019. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/769156
8. Acar, R. (Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi), Kaya, R., “Kurak Şartlar Altında Yetiştirilen Arpa ve Çavdarın Farklı Büyüme Zamanlarındaki Yeşil ve Kuru Ot Verimleri”, Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi 7(2): 96–102, 2024. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4206857
9. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü (Diyarbakır), “Arpa Çeşitlerimiz” – Çetiner Kılçıksız Arpa (tescil 2025). https://arastirma.tarimorman.gov.tr/gaptaem/Menu/65/Arpa-Cesitlerimiz
10. Demirel, M., Yıldız, S. (Yüzüncü Yıl Üniversitesi), “Süt Olum Döneminde Biçilen Arpa Hasılına Üre ve Melas Katılmasının Silaj Kalitesi ve Rumende Ham Besin Maddelerinin Parçalanabilirliği Üzerine Etkisi”, YYÜ Ziraat Fakültesi Tarım Bilimleri Dergisi 11(1): 55–62, 2001. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/204968
11. Bozkurt Kiraz, A. (Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi), Kutlu, H. R. (Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi), “Farklı İnokulantların Arpa Silajlarının Yem Değerine Etkileri”, Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi 20(4): 330–337, 2016. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/264123
12. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, “Arpa Yetiştiriciliği” broşürü (TAGEM-FAO ‘Bolu’da Ekolojik Tarım Yönetim Sisteminin Geliştirilmesi’ projesi; Bolu İl Tarım ve Orman Müdürlüğü sitesinde, tarih belirtilmemiş). https://bolu.tarimorman.gov.tr/Belgeler/agroekoloji/ARPA%20YET%C4%B0%C5%9ET%C4%B0R%C4%B0C%C4%B0L%C4%B0%C4%9E%C4%B0%20K%C3%9C%C3%87%C3%9CK.pdf