Reygras Besin Değeri:
Protein, Lif, Silajı ve Hayvan Beslemede Yeri
Kısa cevap: Reygras (İtalyan çimi, ryegrass, halk arasında süt otu) genç biçildiğinde kuru maddede %15–21 ham protein, %55–63 NDF ve kilogram kuru maddede yaklaşık 10 MJ enerji verir. Başak dolduktan sonra protein %9–12'ye düşer, tescil denemelerinin kuru ot örneklerinde %4–7'ye kadar iner. Şekerce zengin olduğu için kolay silolanır; rasyonda tek başına değil, enerji yemiyle birlikte kullanılır.
Son güncelleme: 6 Kasım 2026 · Hazırlayan: Turhan Kendirli (İzmir Tire)
Reygras Nedir, Hangi Tür?
Bu sayfadaki reygras, yem için ekilen İtalyan çimidir (Lolium multiflorum). Tür ayrımı besin değerini de etkiler: İtalyan çimi (L. multiflorum, tek ya da iki yıllık) ≠ İngiliz çimi (L. perenne, çok yıllık) ≠ Westerwold (gerçek tek yıllık, aynı yıl başaklanır). Ayrıntı reygras çeşitleri sayfasında, genel bilgi reygras rehberinde.
“Süt otu” adı halk dilinden gelir; Ege Üniversitesi derlemesi bu otun sağmal ineklerde kullanıma çok uygun olduğunu aktarır.⁶ Tıbbi bitki olan deve dikeniyle (Silybum) karıştırmayın. Biz İzmir Tire'deki tarlamızda reygras yetiştirmiyoruz; bu sayfadaki rakamlar kamu kurumları ve üniversitelerin yayınlarından alındı.
Biçim Dönemine Göre Protein, NDF ve ADF
Reygrasın besin değerini en çok biçim zamanı belirler: genç biçilen ot proteinli ve sindirimi kolaydır, geç biçilen otta protein düşer, lif artar. Aşağıdaki değerler kuru madde üzerindendir ve Türkiye'deki denemelerden alındı.
| Deneme | Biçim dönemi | Ham protein (%) | NDF (%) | ADF (%) |
|---|---|---|---|---|
| Kırklareli, sulu ve kıraç (2019–2020)¹ | Başaklanma; 1. biçim | 15,9–16,7 | — | — |
| Kırklareli, aynı deneme¹ | Başaklanma; 2.–4. biçim | 10,1–14,8 | — | — |
| Mardin, 0–20 kg/da azot (2018–2020)² | Mart–Mayıs, 3 biçim; boy 39–82 cm | 14,75–18,1 | 55,9–57,9 | 38,7–40,3 |
| Bingöl, 6 çeşit (2018)³ | İlkbahar ekimi, tek sezon | 17,6–21,1 | 55,0–63,4 | 38,3–40,7 |
| Şanlıurfa, 0–21 kg/da azot (2020–2021)⁴ | Başaklar dolunca | 8,65–12,3 | 54,5–60,3 | 36,2–40,3 |
| Tescil denemeleri, kuru ot örnekleri (2023)⁵ | Kuru ot örneği, Samsun/Tekkeköy (başaklanma 17.04–06.05.2023) | 4,2–7,3 | 62,4–70,6 | 40,3–46,6 |
Değerler kuru madde üzerindendir; tek yer ve birkaç yıla aittir. NDF toplam lifi, ADF sindirimi zor lifi gösterir; ikisi de düştükçe ot daha iyi sindirilir.
¹ Kaynak: Öztürk, O., 2022, Ege Üniv. Ziraat Fak. Derg. 59(2): 313–322 (Atatürk Toprak Su ve Tarımsal Meteoroloji Araştırma Enstitüsü, Kırklareli), doi.org/10.20289/zfdergi.991023.
² Kaynak: Karadeniz, E. ve Bengisu, G., 2022, Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Derg. 9(3): 567–573 (Mardin Artuklu Üniv., Harran Üniv.), doi.org/10.30910/turkjans.1098964.
³ Kaynak: Lale, V. ve Kökten, K., 2020, Türk Doğa ve Fen Derg. 9 (Özel Sayı): 46–50 (Bingöl Üniv.), doi.org/10.46810/tdfd.762718.
⁴ Kaynak: Polat, T., Artan, H. ve Gümüş, H., 2023, ADYUTAYAM 11(2): 38–46 (Harran Üniv., Şanlıurfa), dergipark.org.tr/en/download/article-file/3528217.
⁵ Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkez Müd., İtalyan Çimi (Sahil) Tescil Raporu, 2025; analizler Lalahan Hayvancılık Araştırma Enstitüsü'nde, 2023 Samsun örnekleri, tarimorman.gov.tr/BUGEM/TTSM/Belgeler/Yayınlar/Tescil%20Raporları/2025/Tarla/Çayır%20Mera/İtalyan%20Çimi%20Tescil%20Raporu.pdf.
Aynı bitki, biçim zamanına göre iki ayrı yem olur. Mardin'deki üç biçimli denemede azot dozu arttıkça protein %14,75'ten %18,1'e çıktı.² Kırklareli'de en yüksek protein ilk biçimden alındı; sonraki biçimlerde hem verim hem protein düştü.¹ Biçim sayısı ve verim için reygras kaç biçim verir? sayfasına bakın.
Şeker, Enerji ve Sindirilebilirlik
Reygrasın enerjisi yaprakta biriken suda çözünebilen karbonhidratlardan (sükroz ve fruktan) gelir; bu yüzden lezzetlidir. Ege Üniversitesi derlemesi, kış buğdaygilleri içinde en kaliteli otlardan biri saydığı İtalyan çiminde kuru madde sindirilebilirliğinin %65'in üstünde, proteinin %20'nin üstünde, metabolize olabilir enerjinin kilogram kuru maddede yaklaşık 10 MJ olduğunu aktarır.⁶ Bu değerler genç, yapraklı ot içindir; bitki yaşlandıkça sindirilebilirlik düşer.
Reygras Silajı Nasıl Yapılır?
Reygras kolay silolanır, çünkü fermantasyonu besleyen şekerleri bol taşır.⁶ Derlemede kalite ile verim dengesi için erken çiçeklenmede biçim önerilir. Kısaca:
- Zaman: başaklar görünmeye başlarken, çiçeklenmenin başında biçin.
- Nem: biçimde yeşil reygrasın kuru maddesi ortalama %18,6–22,3 ölçüldü.¹ Bu ıslak bir ottur; erken ve ıslak basılırsa suyunu salar, silaj kötü kokar. Kuru madde, biçim zamanı ilerledikçe artar; bu yüzden çiçeklenmenin başında biçin.
- Basma: kıyın, ince katlar halinde iyice sıkıştırın, havasız kapatın. Adımlar silaj nasıl yapılır? sayfasında.
Derlemede aktarılan çalışmalarda reygras silajının kuru madde sindirilebilirliği %77, kuru otununki %73 bulundu; mısır silajıyla karşılaştırıldığında süt ineklerinde benzer tüketim ve süt verimi görüldü. Yalnız çim silajı yerine mısır silajıyla karıştırmanın daha uygun olduğu da bildirildi.⁶
Reygras Kuru Otu Besin Değeri
Reygras kuru otunun değeri biçim zamanına bağlıdır: çiçeklenme başında biçilen ot çabuk kurur ve kaliteli kuru ot verir.³ Geç biçilen ot ise lifli ve proteince fakir kalır. Bakanlık 2025 tescil raporundaki 2023 Samsun kuru ot örneklerinde ham protein %4,2–7,3, NDF %62–71 ölçüldü;⁵ raporda bu örneklerin biçim dönemi ve bitki boyu verilmiyor. Derlemeye göre kuru ot olarak saklamada protein ve enerji kaybı silajdan fazladır; yağışlı yerlerde silaj daha güvenlidir.⁶
Reygras sonbahardan bahara yem verir. Yaz parseli için Maralfalfa çeliği bir kez dikilir, her yaz kökten yeniden sürer; mısırın yaklaşık üçte biri kadar su ister. Arazinize ve sürünüze uyup uymadığını WhatsApp'tan birlikte değerlendirelim.
Rasyonda Yeri: Enerji ve Protein
Reygras rasyonda proteinli, iyi sindirilen bir kaba yemdir ama tek başına rasyon değildir. Derlemede buğdaygil kaba yemlerin süt ineğinin enerji ihtiyacını tam karşılayamayabileceği, reygras silajına mısır gibi bir enerji kaynağı eklenince performansın arttığı aktarılır.⁶ Tersi de var: rasyonda azot %3'ü (yaklaşık %19 ham protein) aşınca fazlası işe yaramayabilir; çok genç otla tek başına beslenen kuzular beklenen artışı vermeyebilir.⁶ Rasyon kurmak için yem rasyonu hazırlama, yonca ile karşılaştırma için reygras mı yonca mı? sayfalarına bakın.
Hayvana Günde Ne Kadar Reygras Verilir?
Günlük miktar hayvanın kaba yemden alacağı kuru maddeye göre hesaplanır. 600 kg'lık bir süt ineği kaba yemden günde 9–12 kg, 60 kg'lık bir koyun yaklaşık 1,2 kg kuru madde alır (kaba yem ihtiyacı hesaplama). Aşağıdaki tablo, kaba yemin yarısının reygrastan geldiği yaklaşık bir örnektir.
| Hayvan | Kaba yem KM / gün | Reygras payı (%50) KM | Yeşil reygras | Reygras kuru otu |
|---|---|---|---|---|
| Süt ineği, 600 kg | 9–12 kg | 4,5–6 kg | 20–32 kg | 4,8–6,5 kg |
| Koyun, 60 kg | ~1,2 kg | ~0,6 kg | 2,7–3,2 kg | ~0,65 kg |
Yaklaşık değerlerdir. Yeşil otta kuru madde %18,6–22,3 (Kırklareli denemesi¹), kuru otta %93 (tescil raporu⁵) alındı. Derlemede ergin bir ineğin günde 100–150 kg yeşil ot yiyebildiği aktarılır;⁶ bu bir üst sınırdır, rasyon önerisi değildir. Kesif yem ve mineral ayrıca planlanır; kesin miktar için zooteknist ya da veteriner hekime danışın.
Kendi sürünüz için hesaplayın
İnekte kaba yem KM'si canlı ağırlığın %1,5–2'si, koyunda %2'si alınır. Sonuç yaklaşıktır.
Kışın Reygras, Yazın Maralfalfa: Yıl Boyu Rasyon
Reygras ile Maralfalfa birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısıdır: reygras serin aylarda, Maralfalfa sıcak aylarda yem verir. Ege'de reygras sonbaharda ekilir; İzmir Menemen tescil denemesinde başaklanma Nisan'da görüldü.⁵ Yaz geldiğinde reygras zayıflar. Bu boşluğu sulanabilir, kalıcı bir yaz parseli kapatır.
Maralfalfa çelikle bir kez dikilir, yaklaşık 15 yıl yerinde kalır. Kışın uykuya yatar, ilkbaharda kökten yeniden sürer; kısa süreli −8/−10 °C'ye dayanır, daha soğuk yerlerde ilk kış malç ve örtü gerekir (Maralfalfa kışın olur mu?). Hasat başına dönümden 30–40 ton, ikinci yıldan itibaren yılda 70–100 ton yeşil ot verir; ilk yıl tam kapasiteye ulaşmaz. Taze otta ham protein %14–18, silajda %10–15'tir. Mısırın yaklaşık üçte biri kadar su ister, kuraklığa dayanıklıdır; susuz kalınca büyümesi yavaşlar. Aylık takvim için kışlık reygras, yazlık Maralfalfa; öteki kışlık bitkiler için kışlık yem bitkileri sayfasına bakın.
⁶ Kaynak: Özkul, H., Kırkpınar, F. ve Tan, K., 2012, “Ruminant Beslemede Karamba (Lolium multiflorum) Otunun Kullanımı”, Hayvansal Üretim 53(1): 21–26, Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü, İzmir (derleme), dergipark.org.tr/download/article-file/84997. Maralfalfa değerleri İzmir Tire'deki tarlamızdan.
Sık Sorulan Sorular
Yaz parseli için Maralfalfa çeliği
Paketleri ve güncel fiyatı fiyat sayfasında görebilir, kaç çelik gerektiğini dönüme kaç çelik sayfasından hesaplayabilirsiniz. Ekim zamanı için reygras ekimi rehberine bakın.
🛒 Maralfalfa Sipariş Ver →