Reygras (İtalyan Çimi, Süt Otu) Nedir?
Ekimi, Verimi, Besin Değeri
Kısa cevap: Reygras (ryegrass, süt otu), İtalyan çimi (Lolium multiflorum) adlı buğdaygil yem bitkisidir. Sonbaharda ekilir; denemelerde dönüme 2,5–5 kg tohum kullanıldı. Sulu tarlada yılda 5–6, kurakta 2–3 biçim verir. Bakanlığın kıyı denemelerinde dönümden ortalama 8,6 ton yeşil ot alındı, iç bölgelerde 3,3 ton. Erken biçimde ham protein %14–21'dir.
Son güncelleme: 6 Kasım 2026 · Kaynaklar: TTSM, il tarım müdürlükleri, üniversite denemeleri
Reygras Nedir? İtalyan Çimi, Ryegrass, Süt Otu
Reygras, Türkiye'de yem için ekilen İtalyan çiminin (Lolium multiflorum) çiftçi dilindeki adıdır. İngilizce adı ryegrass'tır; bazı yörelerde süt otu da denir. Buğdaygiller ailesindendir. Kışlık ekilir, kış ve bahar yağışını kullanır, ilkbaharda erken yeşil ot verir. Biçildikçe yeniden sürer; bu yüzden aynı sezonda birkaç kez biçilir.
Bir isim karışıklığına dikkat edin. "Süt otu" adıyla aranan bazı tıbbi bitkiler, örneğin deve dikeni, yem bitkisi değildir. Yem için kastedilen her zaman İtalyan çimidir.
Tarlamızda reygras yetiştirmiyoruz; bu sayfadaki rakamlar kamu kurumları ve üniversitelerin yayınlarından alındı.
Reygras Türleri: Hangisi Hangisi?
Reygras adı altında üç farklı bitki satılır; ömürleri ve kullanım yerleri farklıdır. İtalyan çimi (L. multiflorum, tek ya da iki yıllık) ≠ İngiliz çimi (L. perenne, çok yıllık) ≠ Westerwold (gerçek tek yıllık).
- İtalyan çimi: Yem reygrasının asıl türüdür. Genelde tek yıllıktır; bazı koşullarda ikinci yıla kalabilir.
- Westerwold: İtalyan çiminin bir varyetesidir (var. westerwoldicum). Aynı yıl başaklanır, ikinci yıla kalmaz.
- İngiliz çimi: Çok yıllıktır. Hem yem hem de bahçe-peyzaj çimi tipleri vardır. Çim tipi tohum yem için ekilmez. "Çok yıllık reygras tohumu" diye satılan çoğunlukla budur.
Çeşit seçimi ve tohum etiketinde neye bakılacağı Reygras Çeşitleri sayfasında.
Reygras Bir Bakışta: Kaynaklı Özet Tablo
Aşağıdaki tablo reygrasın ekim, biçim, verim ve protein değerlerini kamu kaynaklarıyla birlikte verir. Deneme sonuçları belli bir yer ve yıla aittir; kendi tarlanızda farklı çıkabilir. Aralığı yol gösterici olarak okuyun.
| Konu | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| Ekim zamanı: Ege, Akdeniz, Marmara kıyısı | Sonbahar (kışlık). İzmir Bornova'da İtalyan çimi–baklagil karışımları 10–11 Ekim'de ekildi. | Ege Üni., 2014⁶; TTSM, 2025³ |
| Ekim zamanı: soğuk, yüksek bölgeler | İlkbahar ya da sonbahar; Iğdır için sonbahar daha uygun. | Iğdır İl Tarım ve Orman Müd., 2018² |
| Ekim normu | Denemelerde 2,5–5 kg/da: Kırklareli 2,5 kg (Öztürk 2022⁹), Ankara 4 kg (Çolak ve Sancak 2016⁷), Konya 5 kg (Çıtıl vd. 2020⁸). Konya İM broşürü 4–5 kg/da, sıra arası 15–20 cm, derinlik ~2 cm önerir¹. | Öztürk, 2022⁹; Çolak ve Sancak, 2016⁷; Çıtıl vd., 2020⁸; Konya İM broşürü¹ |
| Biçim zamanı | İzmir Bornova'da 11 Ekim'de ekilen İtalyan çimi–baklagil karışımları Mart son haftasından Nisan sonuna kadar biçildi⁶. Konya İM broşürü biçimi çiçeklenme başında, 6–7 cm yüksekten önerir¹. | Ege Üni., 2014⁶; Konya İM broşürü¹ |
| Biçim sayısı | Sulu 5–6, kuru 2–3 (Konya İM: sulu 3–5) | Iğdır İM, 2018²; Konya İM¹ |
| Yeşil ot verimi | Sezon toplamı: kıyı (5 il) kışlık tescil denemeleri ort. 8,6 ton/da (İzmir/Menemen ort. ~7,6 ton/da); karasal (Ankara, Edirne, Tekirdağ, Tokat) kışlık tescil denemeleri ort. 3,3 ton/da; Mardin 1,46–3,41 ton/da; Çukurova ort. 3,1 ton/da. Konya İM broşürü biçim başına 1,5–2,5 ton/da verir¹. | TTSM, 2025³; TTSM Karasal, 2024¹⁰; Mardin, 2022⁴; Ege Üni., 2012⁵; Konya İM broşürü¹ |
| Kuru ot verimi | Sezon toplamı: kıyı (5 il) kışlık tescil denemeleri ort. 1.833 kg/da (İzmir/Menemen ort. ~1,3 ton/da); karasal kışlık tescil denemeleri ort. 1.016 kg/da; Mardin 500–1.190 kg/da; Çukurova ort. 695 kg/da. Konya İM broşürü biçim başına 500–600 kg/da verir¹. | TTSM, 2025³; TTSM Karasal, 2024¹⁰; Mardin, 2022⁴; Ege Üni., 2012⁵; Konya İM broşürü¹ |
| Ham protein | Erken biçimde %14–21: Mardin %14,75–18,1 (azot dozuna göre), Bingöl %17,6–21,1 (çeşide göre); derlemede %20'nin üzeri. Geç biçilen kuru otta %5–10 (kıyı tescil çeşitleri %5,2–6,0; karasal %9–10). | Mardin, 2022⁴; Bingöl, 2020¹¹; Ege Üni., 2012⁵; TTSM Çeşit Kataloğu, 2025¹²; TTSM Karasal, 2024¹⁰ |
| Gübre | Her biçimden sonra 15–20 kg/da amonyum nitrat | Ege Üni., 2012⁵ |
Dönüm ile dekar aynıdır (1.000 m²). Yeşil ot yaş ağırlıktır; kuru otla doğrudan kıyaslamayın.
¹ Kaynak: Konya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, "Reygras Otu" broşürü (tarihsiz), konya.tarimorman.gov.tr/BelgelerArsiv/liflet/reygrasotu.pdf (çevrimiçi bağlantı artık açılmıyor, 06.11.2026; içerik arama dizinindeki kopyadan alındı, PDF elimizde değil)
² Kaynak: Iğdır İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, "İtalyan Çimi (Ryegrass) Yem Bitkisi Yetiştiriciliği", 2018, igdir.tarimorman.gov.tr/Haber/322/Italyan-Cimi-_-Ryegrass_-Yem-Bitkisi-Yetistiriciligi
³ Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi (TTSM), İtalyan Çimi (Sahil) Tescil Raporu, 2025. Kışlık ekim denemeleri: İzmir/Menemen, Manisa/Beydere, Antalya/Aksu, Samsun, Kocaeli (2022–2024); standart çeşit ortalaması. tarimorman.gov.tr/BUGEM/TTSM (Yayınlar › Tescil Raporları › 2025 › Tarla › Çayır Mera)
⁴ Kaynak: Karadeniz, E. ve Bengisu, G. (2022), Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 9(3): 567–573. Mardin; 0–20 kg N/da azot dozları. dergipark.org.tr/en/download/article-file/2355363
⁵ Kaynak: Özkul, H., Kırkpınar, F. ve Tan, K. (2012), Hayvansal Üretim 53(1): 21–26, Ege Üniversitesi; ruminant beslemede İtalyan çimi derlemesi. dergipark.org.tr/download/article-file/84997
⁶ Kaynak: Kavut, Y. T., Geren, H., Soya, H., Avcıoğlu, R. ve Kır, B. (2014), Ege Üniv. Ziraat Fak. Derg. 51(3): 279–288. İzmir Bornova, 2012–2014; İtalyan çimi ve baklagil karışımlarıyla kışlık ara ürün denemesi; ekim 11.10.2012 ve 10.10.2013; tek hasatlı üç biçim zamanı (Mart son haftası, Nisan ortası, Nisan sonu). DOI 10.20289/euzfd.08912, dergipark.org.tr/tr/pub/zfdergi/article/69759
⁷ Kaynak: Çolak, E. ve Sancak, C. (2016), Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi 25(1): 58–66. Ankara; tohumluk 4 kg/da. dergipark.org.tr/tr/download/article-file/220257
⁸ Kaynak: Çıtıl, E., Marakoğlu, T., Kırılmaz, H. ve Çarman, K. (2020), Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi 24(3): 336–346, Selçuk Üniversitesi. Konya; ekim normu 5 kg/da. DOI 10.29050/harranziraat.702848, dergipark.org.tr/en/download/article-file/1003890
⁹ Kaynak: Öztürk (2022), Ege Üniv. Ziraat Fak. Derg. 59(2): 313–322. Kırklareli, 2018–2019; Ekim ayında ekim, ekim normu 2,5 kg/da. dergipark.org.tr/en/download/article-file/1956913
¹⁰ Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, TTSM, İtalyan Çimi Karasal Tescil Raporu, 2024. Kışlık ekim denemeleri: Ankara/Yenikent, Ankara/Haymana, Edirne, Tokat, Tekirdağ/Hayrabolu (2021–2023); standart çeşit ortalaması 3.262 kg/da yeşil, 1.016 kg/da kuru ot; kuru ot ham proteini %9–10. tarimorman.gov.tr/BUGEM/TTSM (Yayınlar › Tescil Raporları › 2024 › Çayır Mera Yem Bitkileri)
¹¹ Kaynak: Lale, V. ve Kökten, K. (2020), Türk Doğa ve Fen Dergisi 9(özel sayı): 46–50. Bingöl, 2018; altı çeşit; ham protein %17,58–21,13. dergipark.org.tr/en/download/article-file/1183722
¹² Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, TTSM, Buğdaygil Yem Bitkileri Çeşit Kataloğu, 2025. Kıyı tescilli İtalyan çimi çeşitlerinin kuru ot teknolojik analizi; ham protein %5,2–6,0. tarimorman.gov.tr/BUGEM/TTSM (Yayınlar › Çeşit Katalogları › 2025)
Reygras Ekimi: Ne Zaman, Kaç Kilo?
Reygras kıyı bölgelerinde sonbaharda ekilir. Üniversite denemelerinde dönüme 2,5–5 kg tohum kullanıldı⁷ ⁸ ⁹; Konya İl Müdürlüğü broşürü 4–5 kg önerir¹. Tohum küçüktür; 2 cm'den derine gömülürse çıkışı zorlaşır. Aynı broşüre göre toprak pH'sı 6–7,5 arası uygundur¹ (broşürün çevrimiçi bağlantısı artık açılmıyor). Ekimden sonra toprak sıkıştırılırsa tohum nemle iyi temas eder.
Soğuk bölgelerde kış zararı riski varsa ilkbahar ekimi de yapılır. Ekim tarihi rakıma ve ilk don tarihine göre değişir. İlinize göre ekim ayı, tohum miktarı ve fiğ karışımı Reygras Ekimi sayfasında.
Reygras Verimi ve Biçim: Dönümden Ne Çıkar?
Reygras sulu tarlada sezonda 5–6 kez biçilir; kurak tarlada 2–3 biçimde kalır². Konya İl Müdürlüğü broşürü biçim başına dönümden 1,5–2,5 ton yeşil ot verir¹ (broşürün çevrimiçi bağlantısı artık açılmıyor). Verim bölgeye göre çok değişir. Kıyı için resmî veri Bakanlığın 2025 tescil raporudur: İzmir Menemen ve Manisa Beydere'nin de içinde olduğu kışlık denemelerde standart çeşit dönümden ortalama 8.595 kg yeşil, 1.833 kg kuru ot verdi³. İç Anadolu ve Trakya'daki (Ankara, Edirne, Tekirdağ, Tokat) kışlık denemelerde ise ortalama 3.262 kg yeşil, 1.016 kg kuru ot alındı¹⁰. İç bölgedeyseniz beklentinizi bu ikinci rakama göre kurun.
Verimi en çok su ve azot belirler. Mardin'deki denemede azot dozu 0'dan 20 kg/da'a çıkınca yeşil ot 1,46 tondan 3,41 tona yükseldi⁴. Kaç biçim alınacağı, biçim aralığı ve balya hesabı Reygras Verimi ve Biçim sayfasında.
Reygras Besin Değeri: Kaç Protein?
Reygrasın ham proteini Mardin denemesinde %14,75–18,1 ölçüldü; en yüksek değer 20 kg/da azotta alındı⁴. Mardin denemesinde NDF %55,9–57,9, ADF %38,7–40,3 ölçüldü⁴. Bingöl'deki çeşit denemesinde ham protein %17,6–21,1 çıktı¹¹. Ege Üniversitesi'nin derlemesi ise ham proteini %20'nin üzerinde, kuru madde sindirilebilirliğini %65'in üzerinde ve metabolik enerjiyi yaklaşık 10 MJ/kg kuru madde olarak verir⁵.
Erken biçilen reygras daha proteinli ve daha sindirilebilirdir. Başak çıktıktan sonra lif artar, kalite düşer: Bakanlığın tescil denemelerinde geç biçilen kuru otta ham protein kıyı çeşitlerinde %5,2–6,0¹², karasal denemelerde %9–10 ölçüldü¹⁰. Silaj ve kuru ot kullanımı Reygras Besin Değeri sayfasında.
Reygras Hangi Hayvana Verilir?
Reygras süt ineği, besi sığırı, koyun ve keçi için yeşil ot, kuru ot ya da silaj olarak kullanılır. Lezzetlidir, hayvan isteyerek yer.
- Süt ineği: İlkbaharda erken gelen taze yeşil ot olarak değerlidir. Tek başına yetmez; rasyonda enerji ve protein kaynaklarıyla dengelenir. Bkz. Süt İneği İçin Yem Bitkisi.
- Besi: Kaba yemin bir parçası olarak verilir; kesif yemle birlikte planlanır. Bkz. Besi İçin Yem Bitkisi.
- Koyun ve keçi: Otlatmaya ve biçip vermeye uygundur. Bkz. Küçükbaş İçin Yem Bitkisi.
Taze otu birden bol vermeyin; rasyon değişikliğini birkaç güne yayın. Çok azotlu gübrelenmiş genç otta nitrat birikebilir. Rasyon için il ya da ilçe tarım müdürlüğüne ya da bir zooteknist veya veteriner hekime danışın.
Reygrasın Avantajları ve Dikkat Edilecekler
Reygrasın asıl avantajı, sonbaharda ekilip ilkbaharda erken ve çok biçimli yeşil ot vermesidir. Dikkat edilecek nokta ise suya ve azota bağımlılığıdır.
- Avantaj: Kış ve bahar yağışını kullanır; ilkbaharda yemliğe ilk giren yeşil otlardandır.
- Avantaj: Biçildikçe yeniden sürer; aynı sezonda birkaç biçim verir.
- Avantaj: Fiğle karışık ekilebilir; böylece protein artar, ot dik durur.
- Dikkat: Kurakta biçim sayısı 2–3'e iner². Yaz sıcağında büyümesi durur.
- Dikkat: Yüksek verim için her biçimden sonra azot ister⁵.
- Dikkat: Tek yıllıktır; her sezon yeniden tohum ve toprak işleme gerekir.
Reygras mı Yonca mı? Kısa Cevap
Reygras ile yonca rakip değil, farklı işlerin bitkileridir. Yonca çok yıllık bir baklagildir; proteini yüksektir ve toprağa azot bağlar (Proteini Yüksek Yem Bitkileri). Reygras tek yıllık bir buğdaygildir; kışlık ekilir ve ilkbaharda erken ot verir. Ayrıntılı tablo Reygras mı Yonca mı? sayfasında. Yonca verimi için Yonca Verimi'ne bakın.
Reygras tohumu satmıyoruz. Yaz parseli için Maralfalfa çeliği sunuyoruz: bir kez dikilir, ikinci yıldan itibaren hasat başına 30–40 ton/dönüm yeşil ot verir, kışın uykuya yatar ve ilkbaharda kökten yeniden sürer. Arazinize ve suyunuza uyup uymadığını WhatsApp'tan birlikte konuşalım.
Reygras Yazın Biter: Yaz Parselini Ne Doldurur?
Yıl boyu yeşil yem için reygras kış-bahar parselini, Maralfalfa yaz-sonbahar parselini doldurur. İki bitki aynı ayları paylaşmaz; bu yüzden birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısıdır.
Reygras sonbaharda ekilir, ilkbaharda biçilir. Konya İl Müdürlüğü broşürüne göre 6–7 °C ile 30–33 °C arasında büyür, en iyi 18–25 °C'de gelişir¹; bu yüzden yaz sıcağında büyümesi durur. Maralfalfa ise çok yıllık bir fil otu çeşididir; kışın uykuya yatar, ilkbaharda kökten yeniden sürer. Ege'de sürdükten 80–90 gün sonra ilk biçime gelir ve yaz boyunca biçilir. İkinci yıldan itibaren hasat başına 30–40 ton/dönüm, yılda 70–100 ton/dönüm yeşil ot verir; ilk yıl tam kapasiteye ulaşmaz. Taze otunda ham protein %14–18'dir. Mısırın yaklaşık üçte biri kadar su ister. Kısa süreli −8/−10 °C'ye dayanır; daha soğuk yerlerde ilk kış malç ve örtü gerekir, −20 °C'ye inen illerde tek sezonluk yazlık olarak kullanılır.
Aylık takvim, kış açığı hesabı ve bölge farkları Kışlık Reygras, Yazlık Maralfalfa sayfasında. Diğer kışlık seçenekler (fiğ, tritikale) için Kışlık Yem Bitkileri; kaç dönüm gerektiği için Kaba Yem İhtiyacı Hesaplama. Maralfalfa'nın kışı nasıl geçirdiği Maralfalfa Kışın Olur mu? sayfasında.
Sık Sorulan Sorular
Yaz parseli için Maralfalfa çeliği
Reygras kış-bahar otunu verir; yaz-sonbahar için Maralfalfa çeliği sunuyoruz. Paketleri ve güncel fiyatı fiyat sayfasında görebilir, kaç çelik gerektiğini dönüme kaç çelik sayfasından hesaplayabilirsiniz.
🛒 Maralfalfa Sipariş Ver →